جغرافیا

استان یزد در مرکز ایران میان عرض­های جغرافیایی 29 درجه و 48 دقیقه تا 33 درجه و 30 دقیقه­ی شمالی و طول جغرافیایی 52 درجه و 45 دقیقه تا 56 درجه و 30 دقیقه­ی شرقی قرار گرفته است.
این استان از شمال و غرب با استان اصفهان، از شمال شرقی با استان خراسان رضوی، از شرق با استان خراسان جنوبی، از جنوب غربی با استان فارس و از جنوب شرقی با استان کرمان همسایه است و به خاطر دور بودن از مرزهای کشور همواره از بحران­ها و فشارهای فرهنگی و نژادی در امان بوده است.

تاریخچه

يزد به مانک پاک و مقدس است و شهر يزد نيز به مفهوم شهر خدا و سرزمين مقدس است.
تاريخ نگاران، ساخت نخستين شهر يزد را از زمان اسکندر مقدونی می‌دانند.
احمد بن حسين بن علی کاتب يزدی، می‌نويسد : «هنگامی که عده‌ای از بزرگان ايران در ری عليه اسکندر مقدونی به مخالفت پرداختند، اسکندر آنان را دستگير کرد و خواست که همراه خود به استخر فارس ببرد، چون به ناحيه‌ی يزد رسيد، زندانيان را درچاهی محبوس کرد و آن محل را کِثَه (به يونانی يعنی زندان) ناميد. پس از اينکه اسکندر يزد را ترک گفت، نگهبانان به کمک زندانيان به آبادانی و عمران يزد همت گماشتند»

برخی از جغرافی نگاران، تاريخ ساخت يزد را به يزدگرد اول، ساسانی نسبت می‌دهند که وجه تسميه­ی يزد در ارتباط با نام وی و واژه­ی «يزش» به مانک ستايش و نيايش در زبان فارسی ميانه است.
پس از پديدار شدن اسلام و گرايش گروهی از مردم يزد به آيين اسلام، نام «دارالعباده» نيز به اين شهر داده شد.

تقسیمات کشوری

استان یزد در حدود 72156 کیلومتر مربع پهنه دارد که تقریبا 4.37 % از پهنه­ی ایران را دربرمی­گیرد.
این استان دارای 10 شهرستان، 14 شهر، 14 بخش و 38 روستا می­باشد.

نام شهرستان­ها

ابرکوه - اردکان - بافق - تفت - خاتم - صدوق - طبس - مهریز - مِیبُد - یزد

نام شهرها

احمدآباد - اشکذر - بهاباد - حمیدیا - خضرآباد - زارچ - شاهدیه - طبس - عشق‌آباد - مروست - مهردشت - ندوشن - نیر - هرات

نام روستاها

اردکان = نصرت آباد - ارجنان بفروئیه - پاگنده - ترک آباد - عقدا - گاپله - میرزا حکیم - هفتادر - خرانق - رنجیره - رکن آباد
بافق = بهاباد - قطروم
تفت = نیر - سخوید - رودبزان - زین آباد - فراشاه - بورق - توران پشت - دره زرشک - ده شیر - مانیچ - شواز
یزد = طرزجان - خورمیز بالا - دره - خورمیز پایین - خویدک - سریزد - فهرج - محمد آباد - مدوار - منشاد - مهرپادین - بغداد آباد - بندر آباد - غر آباد - میمونه - ابراهیم آباد - ندوشن
مهریز = میرک آباد

جمعیت

بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1375، جمعیت استان 750769 نفر بوده است که از این تعداد 75.15 % در نقاط شهری و 24.85 % در نقاط روستایی سکونت داشته و 385936 نفر مرد و 364833 نفر زن بوده­اند.

گویش

گویش یزدی : که با گویش زرتشتیان یزد و کرمان یکی است با اندک اختلافاتی در تلفظ.

دیدنی­های تاریخی

کاروانسراها

1. کاروانسراهای تاجرنشین : (این کاروانسراها جزیی از بافت بازار است و یک فضای تجاری به شمار می­آید) کاروانسرای علی آقای شیرازی - کاروانسرای سادات در بازارچه پنجه علی

2. کاروانسراهای درون شهری : (این کاروانسراها در اطراف بازار قرار دارند و بیشتر مورد استفاده­ی ساکنان آبادی­های اطراف قرار می­گرفته­اند) کاروانسرای بافقی ها - کاروانسرای ده بالایی ها - کاروانسرای بندر آبادی ها (بُندَرآبادی­ها) - کاروانسرای مشیر - کاروانسرای امیرچخماق

کاروانسرای ابوالمعلی - کاروانسرای افشار - کاروانسرای بیابانکی ها - کاروانسرای پنجه علی - کاروانسرای سید حیدری - کاروانسرای شیرازی ها - کاروانسرای علی آقا - کاروانسرای فهادان - کاروانسرای لرد تازیان - کاروانسرای والی - کاروانسرای وکیل - کاروانسرای مشیر - کاروانسرای مرزاکور - کاروانسرای پسته - کاروانسرای پشت سید - کاروانسرای تخت استاد - کاروانسرای خواجه - کاروانسرای در سید کاروانسرای دو در - کاروانسرای سادات (کاروانسرای کلاه دوزها) - کاروانسرای شاهزاده - کاروانسرای عرب ها - کاروانسرای کرمانی ها - کاروانسرای کوچه­ی میر قطب - کاروانسرای گلشن - کاروانسرای گودال مصلی - کاروانسرای گودالک - کاروانسرای لب خندق - کاروانسرای محله­ی تل

3. کاروانسراهای میان شهری : کاروانسرای خرگوشی (جاده قدیم یزد - اصفهان) - کاروانسرای خرانق (جاده­ی یزد - خراسان) - کاروانسرای دهشیر (جاده­ی یزد - شیراز) - رباط زین الدین (جاده­ی یزد کرمان) - رباط میبد (جاده قدیم یزد - تهران) - رباط ابوالقاسم رشتی - رباط ساغند - کاروانسرای علی آباد - رباط اول - رباط دوم (رباط شاه نشین) - کاروانسرای حوض جعفر - کاروانسرای اله آباد - رباط شاهزاده - رباط و برج ارجنان - رباط نارستان

محله­های قدیمی

محله­ی سرجمع - محله­ی یعقوبی (یاقوبی) - محله­ی سر دوراه - محله­ی باجوردی - محله­ی میر قطب - محله­ی مصلی - محله­ی امامزاده - محله­ی میدانشاه (بعثت) - محله­ی چهارمنار - محله­ی دومنار - محله­ی شش بادگیری - محله­ی خواجه خضر - محله­ی دارالشفاء - محله­ی لب خندق - محله­ی پنبه کاران (معروف به پنبه گـَـلـُون) - محله­ی امیر چخماق (میر چخماق) - محله­ی قلعه کهنه

خانه­های تاریخی

خانه­ی لاری ها - خانه­ی حاج کاظم رسولیان - خانه­ی عرب ها - خانه­ی ملک التجار - خانه­ی حاج علی اکبر قناد - خانه­ی شیخ هراتی - خانه­ی مشیر - خانه­ی حسینیان - خانه­ی میرزا محمد حسن قزوینی زاده - خانه­ی پوست فروش ها - خانه­ی کلاهدوزها - خانه­ی حاج آقا حسین باغی - خانه­ی بی بی فاطمه تاجر

آب انبارها

یزد = آب انبار سید و صحرا - آب انبار شش بادگیری - آب انبار مسعودی - آب انبار حاج علی اکبری - آب انبار خواجه - آب انبار گلشن - آب انبار رستم - آب انبار گیو - آب انبار کلاهدوزها - آب انبار ملک التجار - آب انبار میرزا شفیع
میبد = آب انبار حسن آباد
تفت = آب انبار جاده ده بالا - آب انبار برالنسویه
رستاق = آب انبار کشتخوان

مدرسه­های تاریخی

مدرسه­ی مارکار - مدرسه­ی ضیائیه (زندان اسکندر) - مدرسه­ی شهاب الدین قاسم طراز - مدرسه­ی خان - مدرسه­ی مصلی - مدرسه­ی امام خمینی - مدرسه­ی ابوالمعالی - مدرسه­ی حسینیه - مدرسه­ی دومنار - مدرسه­ی میدان قیام - مدرسه­ی عبدالرحیم خان (مدرسه­ی نو) - مدرسه­ی کمالیه - مدرسه­ی ملا اسماعیل

میدان­های تاریخی

میدان خان - میدان امیر چخماق (میر چخماق) - میدان وقت و ساعت - میدان قیام (شاه)

قلعه­ها

قلعه­ی نارین قلعه (نارنج قلعه) - قلعه­ی شواز - قلعه­ی خورمیز - قلعه­ی سریزد - قلعه­ی بارجین - قلعه­ی رکن آباد - قلعه­ی ابراهیم آباد - قلعه­ی زارچ - قلعه­ی غرآباد - قلعه­ی خویدک - قلعه­ی کافرقلعه - قلعه­ی فهرج - قلعه­ی ندوشن

باغ­های تاریخی

باغ دولت آباد - باغ خان - باغ مشیر - باغ کلاه فرنگی - باغ مرشد - باغ دکتر اولیاء - باغ محمودیه - باغ سرآسیاب - باغ گلکار - باغ اکرمی - باغ  علی نقی خان

بازارهای قدیمی

بازار یزد - بازارچه­ی کوشک نو - بازارچه­ی شاه ابوالقاسم (شهاب الدین طراز) - بازارچه­ی غلامعلی خراسانی - بازارچه­ی هاشم خان - بازارچه­ی پشت باغ - بازارچه­ی محله تل

آسیاب­های قدیمی

آسیاب سنگ سیاه - آسیاب کچلگ - آسیاب ده آباد - آسیاب بیده - آسیاب باغستان - آسیاب امیری و بفروئیه - آسیاب مذوار - آسیاب مهریز - آسیاب تفت - آسیاب اسلامیه - آسیاب فراشاه - آسیاب اشکدز

یخچال­های قدیمی

یخچال ابرکوه - یخچال میبد

بناهای نیایشگاهی

آتشکده­ها

آتش ورهرام (بهرام) یزد - آتشکده­ی در مهر

نیایشگاه­های زرتشتیان

نیایشگاه پیرسبز (چکچکو - پیرسوز) - نیایشگاه بونوپرس - نیایشگاه پیرهریشت - درب مهرنوش - درب مهر دستوران - پیرانگاه سروچم - پیرشاه - ورهرام ایزد - پیر مهرایزد - پیر نارستانه - پیر بانو - پیر نارکی - گاهنبارخانه­ی موبدان

مسجدهای قدیمی

مسجد جامع کبیر یزد - مسجد میرچخماق (امیر چخماق) - مسجد ملا اسماعیل - مسجد اهرستان - مسجد بندرآباد (بُندَرآباد) - مسجد جامع بهاباد - مسجد جامع عقدا - مسجد جامع اردکان - مسجد جامع فیروزآباد - مسجد آمنه گل - مسجد جامع ابرقو - مسجد شاه ولی - مسجد جامع طرزجان - مسجد جامع فهرج - مسجد امام حسن - مسجد بزرگ پشت باغ - مسجد جامع خرانق - مسجد حاجی کامل - مسجد خونزا - مسجد زاویه - مسجد ساباط - مسجد محله گل کاران

آرامگاه­ها و امامزاده­ها

امامزاده ابوجعفر - بقعه­ی سید خلیل - بقعه­ی دوازده امام - بقعه­ی شاه سید رضا - بقعه­ی شیخ احمد فهادان - بقعه­ی شیخ داد - امازاده سید محمد - زیارتگاه خدیجه خاتون (خجه خاتون) - بقعه­ی شیخ داوود - بقعه­ی سید پنهون - بقعه­ی شاه خلیل تفت - مقبره­ی شیخ زین العابدین علی خاموش - امامزاده عبدالله بن موسی بن جعفر - آرامگاه پیر چراغ میبد - آرامگاه شهدای فهرج - امامزاده زید بن موسی الکاظم - امامزاده سید میر حسن - امامزاده شازده فاضل یزد - امامزاده شاهزاده علی - امامزاده عبدالله - امامزاده کشته خانه - بقعه­ی زرندیان - بقعه­ی سادات قل هوالله - بقعه­ی ستی فاطمه یزد

خانقاه­ها

خانقاه شیخ تقی الدین - خانقاه شیخ علی بنیمان - خانقاه سرریک - خانقاه کوشک نو - خانقاه قطریان - خانقاه شیخ محمد - خانقاه مجومرد - خانقاه میبد - خانقاه تفت - خانقاه قهستان - خانقاه ابرقو - خانقاه عقدا - خانقاه شمسیه - خانقاه بندرآباد - خانقاه بیداخوید

تپه­های باستانی

گردشگاه­های طبیعی

دره­ها و جایگاه­های تابستانی (ییلاقی)

منشاد - بنادک سادات (بنافت) - طرزجان - ده بالا (هِدِش) در میان کوه و سانیج - بردستان در پشتکوه

چشمه­ها

تفت = چشمه تامهر
مهریز = غربالبیز

کوه­ها

شیرکوه (4000 متر) - برف خانه طرزجان - چک چک

غارها

ابرکوه = غار چک و علا - غار ابرکوه
هامانه خرانق­ها = غار هامانه
اسلامیه = غار اسلامیه فراشاه - غار باد معصوم
ندوشن = غار نباتی -
عقدا = غار اشکفت
یزد = غار چهارتاقی - غار دره زنجیر - غار ده کفتر
دهج = غار ایوب
مهریز = غار هشتاد

مناطق حفاظت شده

کلمند - بهادران - کوه بافق و آریز

گونه­های جانوری

آهو (غزال ایرانی) - جبیر - هوبره - کل - بز - قوچ - میش - پلنگ - کفتار - روباه - گرگ - خرگوش - کبک - تیهو - باقرقره - زاغ بور - عقاب - لاک پشت - بزمجه - مارهای سمی و افعی - مار جعفری

کویرها

کویر اردکان (سیان کوه) - کویر ابرقو - کویر در انجیر - کویر هرات و مروست - کویر بهشت آباد - کویر بهادران - کویر ساغند - کویر حاجی آباد - کویر زرین آباد

سوغات

باقلوا - قطاب - لوز نارگیل - پشمک - نان برنج - حاج بادام - حاج پسته - حاج گردو - زولبیا - گوشه فیل - انواع شیرینی­های خشک

صنایع دستی

قالیبافی - ترمه بافی - زری بافی - مخمل بافی - دستمال - چادرشب - زیلو بافی - پتو بافی - سفره - جیم بافی - رویه­ی لحاف - شمد - سفال و سرامیک - کاشی سازی

موزه­ها

موزه­ی قصر آیینه - موزه­ی علوم طبیعی یزد - موزه­ی آب

اطلاعات ضروری استان

تارنماهای استان

تارنمای استانداری یزد
تارنمای میراث فرهنگی یزد

بن نوشت­ها :

1. تاریخ زبان فارسی - دکتر پرویز ناتل خانلری

2. مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی - استان یزد - حسن زنده دل

3. راهنما و بروشورهای مختلف سازمان میراث فرهنگی

4. پژوهش های میدانی گروه آریابوم

5. دانشنامه ی آزاد ویکیپدیا

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : 0