cravate - cuirasse

در فرهنگ­های انگلیسی و فرانسه می­نویسند که واژه­ی «کراوات» از نیمه­ی دوم قرن هفدهم در زبان فرانسه رواج گرفته است؛ چون سربازان کروآت (اهل کرواسی) که در هنگ پادشاهی کروآت در زمان «لوئی چهاردهم» بودند دستمال گردن می­بستند و این رسم از آن دوره آغاز یافته است.

برای همین مردم فرانسه دستمال گردن را از روی نام این سربازان، «کراوات» نام نهادند !
پس واژه­ی «کراوات» و رسم بستن آن پیشینه­ی کلاسیک (یونانی و لاتین) ندارد و به همین سبب بوده که اروپاییان «ریشه­ی عامیانه» برای آن ساخته و آن را به سربازان کروآت نسبت داده­اند.

در اوستا (وندیداد - فرگرد 14 - بند 9) دوازده چیز را که مرد جنگی به آن­ها نیازمند است نام می­برد و می­گوید :
«... هفتم زره، هشتم کـُئـِرس  ، ...»
این واژه از ریشه­ی کـُـئـِرت  است و در برابر آن در پهلوی «گریوپان» آمده است و در شرح آن می­گویند که «کُئرت» به زره بسته می­شود.

با یک نگاه به نگاره­ای که در تخت جمشید کنده شده (شکل 1) و به نظر «هرتسفلد» که آن را در Iran in the Ancient East - fig. 402 آورده است؛ پاپک پدر اردشیر است که رخت مادی بر تن دارد. به خوبی روشن می­شود که «کئرت» کدامست و واژه­ی کراوات از کجا گرفته شده است.

شکل 1

این کراوات بیشتر به صورت پهن­تر و پیش سینه­ای دیده می­شود که پادشاهان و بزرگان سپاه می­بستند و در همه­ی صورت­های کنده شده روی سنگ و سکه­های باستانی یافت می­شود.
برای نمونه سنگ نگاره­ای را در طاق بستان (شکل 2) می­توان آورد.

شکل 2

این پیش سینه که تا دوره­ی صفویه و بعد از آن هم رسم بوده (شکل 3) که در صورت­های شاه عباس دیده می­شود؛ همان است که به زبان فرانسه «cuirasse» می­گویند که از «corazza» ایتالیایی گرفته شده است و ریشه­ی آن «کئرس» اوستایی است.

شکل 3

بنا به گفته­ی اروپاییان «cuirasse» از قرن پانزدهم در اروپا رواج گرفته شده و چون پیشینه­ی کلاسیک نداشته برای آن ریشه­ا تراشیده­اند و آن را از واژه­ی حدسی «coracea» که در لاتین نیست گمان کرده­اند و آن را ز ریشه­ی لاتینی «coriaceus» به معنی «چرمی» و از ریشه­ی لاتینی «corium» یعنی «چرم» دانسته و ناچار شده­اند بگویند که این قسمت زره را در ابتدا از چرم می­ساخته­اند !!!

در مازندران تا چند سال پیش که هنوز لباس­های محلی می­پوشیدند، رسم بود که داماد شب عروسی، دستمال گردن سرخ یا سبز ببندد و این رسم مانند حلقه­ای که به انگشت می­کنند علامت دلبستگی به چیزیست.
به نظر نگارنده کراوات هم در ایران باستان مانند «کـُستی» علامت دینی و بستگی به جایی بوده است.
«کستی» رشته­ای بوده که به کمر می­بستند و کراوات رشته­ای بوده که «بر گردنم لفکنده دوست»؛ بی­جهت نبود که وقتی بستن کراوات دوباره در ایران رسم شد آن را «زُنـّار» نام نهادند.

برگرفته از مجموعه کتاب­های ایران کوده - جزوه­ی شماره­ی 3 برگ 30 تا 32 - گردآورنده : محمد مقدم (استاد زبان اوستایی و فارسی باستان در دانشگاه تهران)؛ تهران امرداد 1314 یزدگردی