سفره هفت سین

دکتر هوشنگ طالع

ایرانیان به سنت دیرین کهن، در آغاز نو شدن سال، سفره­ی نوروزی می­گسترانند. سفره­ی نوروزی، همه­ی نماد­های آفرینش مادی را در بردارد. البته امروز، مفاهیم اصلی آن با گذشت هزار­ه­ها از دست رفته­اند اما نماد­ها هم­چنان پا برجا مانده­اند.

بر اثر نا آگاهی پاره­ای از به اصطلاح پژوهندگان و روشن­فکر­نمایان، چندی است که بحث بر سر هفت­سین یا هفت­شین، در گرفته که به گفته­ی حافظ : «چو ندیدند حقیقت، ره افسانه زدند»

به باور کهن ایرانیان، اهورامزدا، پس از بی­هوش شدن اهریمن، دست به آفرینش مادی می­زند. بدین­سان، از زمان بی­کران، زمان کران­مند می­آفریند تا هنگام مناسب آن را به جنبش درآورد. او در شش بار، نخستین نمونه­های شش پدیده­ی اصلی آفرینش، یعنی آسمان، آب، زمین، گیاه، جانور و انسان را می­آفریند.

سالگرد آفرینش­های شش­گانه به جشن­های «گاهن­بار» یا «گهن بار»، معروف­اند. این جشن­ها عبارتند از :

1­. مدیوم رزگاه (آفرینش آسمان) که معنای آن «میانه بهار» است و مربوط به آفرینش آسمان می­باشد که در ماه اردی­بهشت قرار دارد.

2­. مدیوشم­گاه (آفرینش آب)، به معنای «میانه­ی تابستان» است و مربوط به آفرینش آب می­باشد و در تیر ماه قرار دارد.

3­. پتیه­شهیم­گاه (آفرینش زمین) که معنای آن «گردآوری غله» و مربوط به آفرینش زمین در شهریور ماه است.

4.­ ایاسیریم­گاه (آفرینش گیاهان) که معنای «بازگشت به خانه» و مربوط به آفرینش گیاهان است و در مهر ماه قرار دارد.

5.­ مدیاریم­گاه (آفرینش جانوران) که معنای آن «میانه­ی سال» و مربوط به آفرینش جانوری و در دی ماه است.

6.­ هم سپه مدیم­گاه (آفرینش مردمان) که معنای آن «حرکت همه­ی سپاه» و مربوط به آفرینش انسان در روز­های پایانی سال است.

اهورامزدا : آسمان را روشن و بی­کران می­آفریند.

نمونه­ی نخست آب : قطره­ای است به پهنای همه­ی آب­ها.

نمونه­ی نخست زمین : زمینی است گرد و هموار، بدون هرگونه پستی و بلندی.

نمونه­ی نخست گیاه : یک شاخه است که در برگیرنده­ی همه­ی گیاهان است.

نمونه­ی نخست چارپایان سودمند : گاو «ایوداد» یا «ایوک داده» است که در کناره­ی راست رودخانه­ی دایی­تی­نیک در ایران­ویچ آفریده شد.

نمونه­ نخست انسان : گیو­مرث یا زنده­ی میرا بود. اهورامزدا، او را در کناره­ی چپ رودخانه­ی دایی­تی­نیک در ایران ویچ آفرید. آفریدگار، گیومرث را برای یاری به خود، آفرید.

هم­چنین، به باور کهن ایرانیان، اهورامزدا، امشاسپندان را که جلوه­هایی از ذات او هستند، می­آفریند.

امشاسپند، به معنای ورجاوند جاودانه است. تعداد امشاسپندان، شش تاست که عبارتند از :
بهمن (منش خوب یا نهاد نیک)، اردی­بهشت (بهترین اشه یا ارته «راستی»)، شهریور (شهریاری آرمانی یا توانایی مینوی آرمانی یا آرمان شهر)، سپندارمند یا اسفند (خردکامل)، خرداد (رسایی و کمال) و امرداد (جاودانگی و نامیرایی).

از میان امشاسپندان یا جلوه­های ذات اهورامزدا، سه امشاسپند نرینه و سه امشاسپند، مادینه­اند. سپندارمند، همراه با خرداد و امرداد، سه امشاسپند مادینه­اند.
بدین سان، در آیین ایرانیان کهن، عدد شش که نشان دهنده­ی شش­گاه آفرینش و نیز شمار امشاسپندان بود، عدد مقدس دانسته می­شد. اما با برپایی دین ­ دولت ساسانی و قرار دادن اهورا مزدا یا ایزدسروش بر سرفهرست امشاسپندان، تعداد آن را به هفت رسانیدند و رفته­رفته عدد هفت، جای عدد شش را گرفت و ...
بدین­سان، سفره­ای که ایرانیان در سال نو می­گستراند و نماد­های آفرینش 6 گانه­ی استومند (مادی) را بر آن می­نهادند، رفته­رفته با جای­گزین شدن عدد 7 به جای عدد 6، نام هفت به خود گرفت.
بعد­ها که مفاهیم اصلی از دست رفت و به جای «مغز» در درازای هزاره­ها، «پوست» بر جای ماند، سفره­ی نوروزی که دارای مفهوم ویژه و ژرفی بود، دچار دگرگونی شد و سرانجام با نام «هفت­سین» به ما رسیده­ است.
بر سر این سفره، آسمان (در نماد آینه)، آب، خاک (به گونه­ی بستر رویش گیاه)، گیاه (در قالب سبزه)، جانور (به گونه­ی ماهی)، و انسان­های گردآمده بر کنار آن که نشان دهنده­ی 6 گاه آفرینش است، حضور دارند.

بدون دو دلی، دیگر اجزای این سفره که امروزه از اصل خود، دور افتاده و بدین گونه پس از گذر هزاره­ها به ما رسیده، دارای مفاهیم ویژه­ای­اند.

سیب، به عنوان نخستین میوه­ای است که مردم این فلات بدان دست یافتند و این مساله به عهد عقیق (تورات) و از آن جا به عهد جدید (انجیل) نیز راه یافت.

سرکه، نخستین فرآورده­ی صنعتی ایرانیان در قالب تولید انبوه بود. البته می­دانیم که سرکه، از فراگشت تولید انگور به شراب و سپس دگرگشت شراب به سرکه، به دست می­آید.

گندم که به گونه­ی سنتی، به عنوان نماد آفرینش گیاهی به کار می­رود، بدون تردید، نخستین دانه­ای بود که ایرانیان توانستند آن را به گونه­ی سازمان یافته­، بکارند و بدروند و ...

اسپند یا سپند را می­توان به گونه­ی نخستین «گندزدا» دانست که ایرانیان آن را شناختند و برای گندزدایی و برطرف کردن بو­های ناخوش به کار گرفتند. ارزش آن برای زمان­هایی که انسان و دام در کنار هم زندگی می­کردند، بسیار زیاد و حتا در مواردی حیاتی بود.

سکه نیز ، بعد­ها که بازرگانی رونق گرفت و شهر­نشینی افزون­تر شد و رفته­رفته، پول در زندگی مردمان، جایگاه ویژه­ای یافت، راه بر سر این سفره پیدا کرد و ...

از این رو، شایسته است در تزیین و چیدمان سفره­ی هفت­سین، به رمز­ و رازهای آن، بیش­تر توجه کنیم و عوامل اصلی آن را در نظر گیریم.

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : (3)