|
بهمن روز از بهمن ماه برابر با 2 بهمن در گاهشماری ایرانی
فرخش باد و خداوند فرخنده کناد عید فرخنده و بهمنجه و بهمن مه را«فرخی سیستانی» جشنی در ستایش و گرامیداشت بهمن در اوستایی «وُهومَنَه» و در پهلوی «وَهمَن» به معنی «اندیشه ی نیک» یا «بهترین اندیشه». بخش نخست این واژه «وُهُو» از «وَنـْگـْهو» اوستایی که صفت است به معنی خوب و نیک، که در فارسی هخامنشی «وَهۇ» و در سانسکریت «وَسۇ» خوانده میشود، در پهلوی «وِه» و در فارسی «بـِه» شده است.
بخش دوم «مَنـَه» برابر است با واژه ی سانسکریت «مَنـَس» که در پهلوی «منیشن» ودر فارسی «منش» شده است.
در این روز آشی به نام «آش بهمنگان» یا «آش دانگو» به صورت گروهی پخته می شده است که نام «دانگو» یا «دانگی» برگرفته از همین سنت اشتراکی آن است.  ابوریحان بیرونی در کتاب «التفهیم» درباره ی بهمنجه می نویسد :
«بهمنجه بهمن روز است از بهمن ماه، ایرانیان در این روز بهمن سفید (نام گیاهی است که در کرانه ی خراسان و جاهای دیگر ایران می روید) با شیر خالص پاک می خورند و می گویند حافظه را زیاد می کند و فراموشی را از بین می برد، ولی در خراسان هنگام این جشن مهمانی می کنند و بر دیگی که در آن از هر دانه ی خوردنی و گوشت حیوان حلال گوشت و تره و سبزی ها پدیدار است، خوراک می پزند و به مهمانان خود می دهند و برای هریک از داده های خدا سپاس به جای می آورند.»
در «آثارالباقیه» نیز آورده است :
«بهمن ماه روز دوم آن روز بهمن، عید است که براى توافق دو نام آن را بهمنجه نامیده اند، بهمن نام فرشته ی موکل بر بهایم است که بشر به آن ها براى عمارت زمین و رفع حوایج نیازمند است و مردم فارس در دیگ هایى از جمیع دانه هاى ماکول با گوشت غذایى مى پزند و آن را با شیر خالص مى خورند و مى گویند که حافظه را این غذا زیاد مى کند و این روز را در چیدن گیاهان و کنار رودخانه ها و جوى ها و روغن گرفتن و تهیه ی بخور و سوزاندنى ها خاصیتى مخصوص است و بر این گمانند که جاماسب وزیر گشتاسب این کارها را در این روز انجام مى داد و سود این اشیا در این روز بیشتر از دیگر روزهاست.» در ترجمه ی «خرده اوستا» نیز بر موکل بودن بهمن بر چهارپایان اشاره ای شده است بدینگونه که : «در جشن بهمنگان، برای اینکه امشاسپند بهمن در جهان مادى نگهبان چارپایان سودمند است، از خوردن گوشت پرهیز مى کنند.» شاعر نامدار ایرانی سده ی پنجم «على بن توسى»(اسدى توسى) در کتاب لغتنامه ی خود «لغت فرس» زیر کلمه ی بهمنجه مى نویسد :
«بهمنجه رسم عجم است، چون دو روز از ماه بهمن مى گذشت بهمنجه مى کردند و این عیدى بود که در آن روز خوراک مى پختند و بهمن سرخ و زرد بر سر کاسه ها مى افشاندند.» چنان که از نوشتار ابوریحان و اسدی توسی برمی آید گیاهی هم به نام امشاسپند بهمن خوانده میشود که در بهمن ماه یا زمستان باز می شود و در پزشکی این گیاه معروف است و در تحفه ی حکیم مؤمن و بحرالجواهر، بیخی سفید یا سرخ رنگ مانند زردک و خوشبو با اندک صلابت و کجی و خارناک تعریف شده است. همین گیاه است که در فرانسه «Behen» خوانده می شود و در گذشته ریشه ی آن را به نام بهمن سرخ و بهمن سفید در داروخانه های اروپا به کار می بردند. 
انوری گوید : بعد ما کز سر عشرت همه روز افکندی سخن رفتن و نا رفتن ما در افواه
اندر آمد ز در حجره ی من صبحدمی روز بهمنجه یعنی دوم بهمن ماهعثمان مختاری شاعر سده ی ششم نیز می گوید : بهمنجه است خیز و می آرای چراغ ری تا برچینیم گوهر شادی ز گنج می
این یک دومه سپاه طرق را مدد کنیم تا بگذرد ز صحرا فوج سپاه دی
بن نوشت ها :1. فرهنگ ایران باستان - استاد ابراهیم پورداوود
2. تاریخ نوروز و گاهشماری ایران - استاد عبدالعظیم رضایی
3. مجموعه مقالات دکتر محمد معین به کوشش دکتر مهدخت معین
4. راهنمای زمان جشن ها و گردهمایی های ایران باستان - رضا مرادی غیاث آبادی
5. جشن هاى باستانى ایران - على خوروش دیلمانى
6. برگردان فارسی آثارالباقیه ابوریحان بیرونی - اکبر داناسرشت
|
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید :
- نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد.
- نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
|
بازدیدها : 6951
1. پیامی از دوست همیشگی, فرستاده شده در تاریخ 02-بهمن-1386 ساعت 15
با سلام به شما ایران یاران عزیز
جشن بهمنگان را روز محافظت و حمایت از جانوران در فرهنگ ایرانی هم بوده و نشان می دهد که ما ایرانی ها خیلی زودتر از اروپایی ها و آمریکایی ها به همه جانداران احترام می گذاشتیم را به همه شما تبریک می گم. |
2. پیامی از امیر ورجاوند, فرستاده شده در تاریخ 02-بهمن-1386 ساعت 16
جشن بهمنگان بر همه ی ایرانیان پاک و برنایان این خاک شادباد |
3. پیامی از فاطیما, فرستاده شده در تاریخ 08-بهمن-1386 ساعت 14
ممنون از این اطلاعات.
برای من که دانشجوی جهانگردی هستم بسیار مفیده. |
4. پیامی از محسن, فرستاده شده در تاریخ 03-اسفند-1386 ساعت 17
وقتي مطالبي از اين قبيل را ميخونم و به پيشينه فرهنگي ايران فكر ميكنم اشك تو چشمام حلقه ميزنه و احساس غرور بهم دست ميده |
5. پیامی از زهره, فرستاده شده در تاریخ 01-بهمن-1387 ساعت 11
با سلام
در این نوشتار در جایی اشاره شده که در این جشن غذایی از دانه ها و گوشت می پختند و در جایی اشاره شده که در خرده اوستا گفته شده است مه در این جشن از خوردن گوشت پرهیز می شده است. کدام یک درست است؟ |
6. پیامی از سوشیانس ایرانی, فرستاده شده در تاریخ 10-مهر-1388 ساعت 04
درود بر شما و میتراکانا(مهرگان) بر شما فرخ و فرخنده باد. از گیاهی به نام بهمن سخن گفتید؛ خواستم یادآور شوم و نیز بپرسم از دوستانی که آگاهی بیشتری دارند، که در بخشهایی از استان خوزستان (شمال و خاور خوزستان که همسایه و هم مرز با استان اسپهان و استان بختیاری است، در همین زمان از سال که در نوشتار بالا یاد کرده شد( بیشتر در نیمه ی دوم زمستان و نزدیک به نوروز و بهار) گیاهیی خودروی در دشتهای این بخش از ایران میروید که در گویش بختیاری به آن بهمن (بختیاریBAHMEN)می گویند. این گیاه گویاه هیچ ویژگی دارویی ندارد یا دست کم من نمیدانم. این گیاه بسیار همسان با خوشه ی گندم یا جو است و اندازه آن، به میانگین، 10 تا 15 سانتیمتر است. و درست مانند خوشه گندم، برگهای سوزنی مانند دارد که به آسانس از آن جدا می شود و بسیار نوک تیز است. کودک و کوچک که بودیم ، همیشه با کندن این سوزن های تیز که مانند تیر (پیکان) در حرکت می کنند،به جان هم می افتادیم و کودکانه بازی می کردیم و دسته دسته از این سوز مانند ها رابر روی رخت و پیراهن یکدیگر مینشاندیم . .. نمیدانم آیا این گیاه پیوندی با آن گیاه و نامش پیوستگیی یا نام ماه بهمن دارد یا نه. ولی به گمانم بی پیوستگی هم نباید یاشد. این گیاه از نیمه های فروردین سبز می شود و تا نیمه های فروردین اندک اندک خشک می شود و در همین هنگام خشک شدن است که تیغ ها یا برگهای سوزنی اش به آسانی از آن جدا می شود به گونه ای که حتا با وزیدن نسیم نیز از بن برکنده می شود و با باد به هر سویی می رود و سرانجام می پوسد. (مانند بسیاری از گل و گیاههای این بخش خشک و گرم یران گرامی) |
|
دیدگاه ها : (6)
