گفتار اندر نامه نبشتن زال بنزدیک پدرش سام

	سپهبد نبیسنده را پیش خواند		دل آگنده بودش همه برفشاند
	یکی نامه فرمود نزدیک سام		سراسر نُوید و درود و پَیام
	ز خط نُخُست آفرین گسترید		بران دادگر کافرین آفرید
	ازو دید شادی و زو جُست زور		خداوند ناهید و کیوان و هور
615	خداوند هست و خداوند نیست		همه بندگانیم و ایزد یکیست
	ازو باد بر سام نیرم درود		خداوند کوپال و شمشیر و خود
	چماننده ی دیزه هنگام گرد		چراننده ی کرگس اندر نبرد
	فزاینده ی بادِ آوردگاه		فشاننده ی تیغ از ابر سیاه
	گراینده ی تاج و زرّین کمر		نشاننده ی زال بر تخت زر
620	به مردی هنر در هنر ساخته		خرد از هنرها برفرّخته
	من او را بسان یکی بنده ام		به مهرش روان و دل آگنده ام
	ز مادر بزادم بدانسان که دید		ز گردون به من بر ستم ها رسید
	پدر بود در ناز و خزّ و پرند		مرا برده سیمرغ بر کوه هند
	نیازم بدان کو شکار آورد		ابا بچّگان در شمار آورد
625	همی پوست از باد بر من بسوخت		زمان تا زمان خاک چشمم بدوخت
	همی خواندندی مرا پور سام		به اورنگ بر سام و من در کُنام
	چو یزدان چُنین راند اندر بُوِش		برین گونه پیش آوریدم روش
	کس از داد یزدان نیابد گریغ		اگر خود بپرّد برآید به میغ
	سنان ار به دندان بخاید دِلیر		بدرّد از آواز او چرم شیر
630	گرفتار فرمان یزدان بود		وُگر چند دندانْش سندان بود
	یکی کار پیش آمدم دل شکن		که نتوان ستودنْش بر انجمن
	پدر گر دِلیرست و نر اَژدهاست		اگر بشنود راز کهتر رواست
	من از دخت مهراب گریان شدم		چو بر آتش تیز بریان شدم
	ستاره شب تیره یار من ست		من آنم که دریا کنار من ست
635	به رنجی رسیده سْتم از خویشتن		که بر من بگرید همی انجمن
	اگر چه دلم دید چندین ستم		نخواهم زدن جز به فرمانْت دم
	چه فرماید اکنون جهان پهلَوان		گشایم ازین رنج و سختی روان
	سپهبد شنید آنک موبد چه گفت		که گوهر گشاده کنید از نهفت
	ز پیمان نگردد سپهبد پدر		بدین کار دستور باشد مگر
640	که من دخت مهراب را جفت خویش		کنم راستی را به آیین و کیش
	به پیمان چُنین رفت پیش گروه		چو بازآوریدم ز البرزکوه
	که هیچ آرزو بر دلت نگسلم		کنون اندرین ست بسته دلم
	سُواری به کردار آذرگشسپ		ز کاول سُوی سام شد بر سه اسپ
	بفرمود گفت : ار بماند یکی		نباید ترا دم زدن اندکی
645	به دیگر پلنگ اندرآی و بَروْ		بدینسان همی تاز تا پیش گَوْ
	فرستاده در پیش او باد گشت		به زیر اندرش چرمه پولاد گشت
	چو نزدیکی گرگساران رسید		یکایک ز دورش سپهبد بدید
	همی گشت گرد یکی کوهسار		چماننده یوز و رمنده شکار
	چُنین گفت با غمگساران خویش		بدان کاردیده سُواران خویش
650	که آمد سُواری دمان کاولی		همان چرمه یی زیر او زاولی
	فرستاده ی زال باشد درست		ازو آگهی جست باید نُخُست
	ز دستان و ایران و از شهریار		همه کرد باید سَخُن خواستار
	هم اندر زمان پیش او شد سُوار		به دست اندرون نامه ی نامدار
	فرود آمد و خاک را بوسه داد		بسی از جهان آفرین کرد یاد
655	بپرسید و بِستَد ازو نامه سام		فرستاده گفت آنچ بود از پَیام
	سپهدار بگشاد از آن نامه بند		فرود آمد از تیغ ِکوهِ بلند
	سَخُن های دستان یکایک بخواند		بپژمرد و بر جای خیره بماند
	پسندش نیامد چُنان آرزوی		دگرگونه بایستش او را به خوی
	چُنین داد پاسخ که آمد پدید		سَخُن هر چه از گوهر بد سَزید
660	چو مرغ ژیان باشد آموزگار		چُنین کام دل جوید از روزگار
	ز نخچیر کامد سُوی خانه باز		به دلش اندر اندیشه آمد دراز
	همی گفت : اگر گویم این نیست رای		مکن داوری ، سوی دانش گرای
	دل شهریاران سر ِانجمن		شود خام گفتار و پیمان شکن
	وُگر گویم آری و کامت رواست		بپرداز دل را بدانچت هواست
665	ازین مرغ پرورده ، وان دیوزاد		چگونه برآید ، چه گویی ، نژاد ؟
	سرش گشت از اندیشه ی دل گران		بخفت و برآسوده گشت اندران
	سَخُن هر چه بر بنده دشخوارتر		دلش خسته تر زان و تن زارتر
	گشاده تر آن باشد اندر نهان		که فرمان دهد کردگار جهان
	چو برخاست از خواب ، با موبدان		یکی انجمن کرد با بخردان
670	گشاد آن سخن بر ستاره شُمَر		که فرجام این بر چه باشد گذر
	دو گوهر چو آب و چو آتش بهم		برآمیختن باشد از بُن ستم
	همانا که باشد به روز شمار		فریدون و ضحّاک را کارزار
	از اختر بجویید و پاسخ دهید		سر خامه بر بخش فرّخ نهید
	ستاره شناسان به روز دراز		همی زآسمان باز جستند راز
675	بدیدند و با خنده پیش آمدند		که دو دشمن از بخش ، خویش آمدند
	به سام نریمان ستاره شُمَر		چُنین گفت کای گرد زرّین کمر
	ترا مژده از دخت مهراب و زال		که گردند هر دو دو فرّخ هَمال
	ازین دو هنرمند ، پیلی ژیان		بیاید ببندد به مردی میان
	جهانی بپای اندرآرد به تیغ		نهد تخت شاه از بر پشت میغ
680	ببرّد پی بدسگالان ز خاک		به روی زمین بر نماند مَغاک
	نه سگسار ماند نه مازندران		زَمین را بشوید به گرز گران
	به خواب اندرآرد سر دردمند		ببندد در ِجنگ و راه گزند
	بدو باشد ایرانیان را امید		ازو پهلَوان را خِرام و نُوید
	پی باره یی کو چماند به جنگ		بمالد برو روی جنگی پلنگ
685	خُنُک پادشاهی که هنگام اوی		زمانه به شاهی برد نام اوی
	چو بشنید گفتار اخترشناس		بخندید و پذرفت ازیشان سپاس
	ببخشیدشان بی کران زرّ و سیم		چو آرامش آمد به هنگام بیم
	فرستاده ی زال را پیش خواند		ز هرگونه با او سَخُن ها براند
	بگفتش که با او به چربی بگوی		که این آرزو را نبُد هیچ روی
690	ولیکن چو پیمان چُنین بُد نُخُست		بهانه نشاید به بیداد جست
	من اینک به شبگیر ازین رزمگاه		سُوی شهر ایران گذارم سپاه
	فرستاده را داد چندی درم		بدو گفت : خیره مزن هیچ دم
	ببستند از آن گرگساران هزار		پیاده به خواری کشیدند زار
	دو بهره چو از تیره شب درگذشت		خروش سُواران برآمد ز دشت
695	همان ناله ی کوس با کرّهَ نای		برآمد ز دهلیز پرده سرای
	سپهبد سُوی شهر ایران کشید		سپه را بنزد دلیران کشید
	فرستاده آمد دمان سُوی زال		ابا بخت پیروز و فرّخنده فال
	گرفت آفرین زال بر کردگار		بران بخشش گردش روزگار
	درم داد و دینار درویش را		نوازنده شد مردم خویش را
700	میان سپهدار و آن سروبُن		زنی بود گویا و شیرین سَخُن
	پَیام آوریدی سُوی پهلَوان		هم از پهلَوان سوی سرو روان
	سپهدار دستان مرو را بخواند		سَخُن هر چه بشنید با او براند
	بدو گفت : نزدیک رودابه شو		بگویش که ای نیکدل ماه نو
	سَخُن چون ز تنگی به سختی رسید		فرّخیش را زود بینی کَلید
705	فرستاده بازآمد از پیش سام		ابا شادمانی و فرّخ پَیام
	بسی گفت و بشنید و زد داستان		سرانجام هم گشت همداستان
	سبک پاسخ نامه زن را سپرد		زن از پیش او بازگشت و ببرد
	بنزدیک رودابه آمد چو باد		بدین شادمانی وُرا مژده داد
	پری روی بر زن درم برفشاند		به کرسیّ زرپیکرش برنشاند
710	یکی شاره سربند پیش آورید		شده تار و پود اندرو ناپدید
	همه پیکرش سرخ یاقوت و زر		شده زر همه ناپدید از گهر
	یکی جفت پُرمایه انگشتری		فروزنده چون بر فلک مشتری
	فرستاد نزدیک دستان سام		بسی داد با آن درود و پیام
	زن از حجره بمْیان ایوان رسید		نگه کرد سیندخت او را بدید
715	زن از بیم او گشت چون سَندَروس		بترسید و روی زَمین داد بوس
	پر اندیشه شد جان سیندخت ازوی		به آواز گفت : از کجایی بگوی
	زمان تا زمان پیش من بگذری		به حجره درآیی به من ننگری
	دل روشنم بر تو شد بدگُمان		نگویی مرا تا زهی گر کمان
	بدو گفت زن : من یکی چاره جوی		همی نان فرازآرم از چند روی
720	بدین حجره رودابه پیرایه خواست		همان گوهران گرانمایه خواست
	بیاوردمش افسری زرنگار		یکی حلقه پرگوهر شاهوار
	بدو گفت سیندخت : بنماییم		دل بسته زاندیشه بگشاییم
	سپردم به رودابه - گفت - این دو چیز		فزون خواست ، اکنون بیارمْش نیز
	بها گفت بگذار بر چشم من		یکی آب زن بر سر خشم من
725	درم - گفت - فردا دهد ماه روی		بها تا نیابم تو از من مجوی
	همی کژّ دانست گفتار اوی		بیاراست دل را به پیگار اوی
	بیامد بجستش بر و آستی		همی جست ازو کژّی و کاستی
	چُن آن جامه های گرانمایه دید		هم از دست رودابه پیرایه دید
	در کاخ بر خویشتن بر ببست		از اندیشگان شد بکردار مست
730	بفرمود تا دخترش رفت پیش		همی دست برزد به رخسار خویش
	دو گل را به دو نرگس خواب دار		همی شست تا شد گلان آب دار
	به رودابه گفت ای سرافراز ماه		گُزین کردی از ناز بر گاه چاه
	چه ماند از نکو داشتی در جهان		که ننمودمت آشکار و نهان
	ستمگر چرا گشتی ای ماه روی		همه رازها پیش مادر بگوی
735	که این زن ز پیش که آید همی		بنزدت ز بهر چه آید همی
	سَخُن بر چه سانست و این مرد کیست		که زیبای سربند و انگشتریست
	ز گنج بزرگ افسر تازیان		به ما ماند بسیار سود و زیان
	بدین نام بد دادخواهی به باد		چو من زاده ام دخت ، هرگز که زاد
	زَمین دید رودابه و پشت پای		فرو ماند از شرم مادر بجای
740	فرو ریخت از دیدگان آب مهر		به خون دو نرگس بیاراست چهر
	به مادر چُنین گفت کای پر خرد		همی مهر جان مرا بشکرد
	مرا مام فرّخ نزادی زبُن		نرفتی ز من نیک یا بد سَخُن
	سپهدار دستان به کابل بماند		چُنین مهر اویم بر آتش نشاند
	چُنان تنگ شد بر دلم بر جهان		که گریان شدم ز آشکار و نهان
745	نخواهم بُدن زنده بی روی او		جهانم نیرزد به یک موی او
	بدان ! کو مرا دید و با من نشست		به پیمان گرفتیم دستش بدست
	فرستاده شد نزد سام بزرگ		فرستاد پاسخ به زال سُتُرگ
	زمانی بپیچید و دستور بود		سَخُن های بایسته گفت و شُنود
	فرستاده را داد بسیار چیز		شنیدم همه پاسخ نامه نیز
750	بدست همین زن که کندیش موی		زدی بر زَمین و کشیدی بروی
	فرستاده آرنده ی نامه بود		مرا پاسخ نامه آن جامه بود
	فروماند سیندخت از آن گفت اوی		پسند آمدش زال را جفت اوی
	چُنین داد پاسخ که این خُرد نیست		چو دستان ز پرمایگان گرد نیست
	بزرگست پور جهان پهلَوان		همش نام و هم رای و روشن روان
755	هنرها همه هست و آهو یکی		که گردد هنر پیش او اندکی
	شود شاه گیتی ازین خشمناک		ز کاول برآرد به خورشید خاک
	نخواهد که از تخم ما بر زَمین		کسی پای خوار اندرآرد به زین
	رها کرد زن را و بنواختش		چُنان کرد پیدا که نشناختش
	چُنان دید دخترش را در نهان		کجا نشنود پند کس در جهان
760	بیامد به تیمار و تنها بخفت		همی پوست بر تنْش گفتی بکَفت
	بیامد ز درگاه مهراب شاد		کزو کرده بُد زال بسیار یاد
	گرانمایه سیندخت را خفته دید		رخش پژمریده ، دل آشفته دید
	بپرسید و گفتش چه بودت بگوی		چرا پژمریدی چو گلبرگ روی
	چُنین داد پاسخ به مهراب باز		که اندیشه اندر دلم شد دراز
765	ازین کاخ آباد و این خواسته		وُزین تازی اسپان آراسته
	وُزین ریدکان سپهبدپرست		وُزین باغ و این خسروانی نشست
	وُزین چهره و سرو بالای ما		وُزین نام و این دانش و رای ما
	بدین آبداری و این راستی		زمان تا زمان آیدش کاستی
	به ناکام باید به دشمن سپرد		همه رنج ما باد باید شمرد
770	یکی تنگ صندوق ازین بهر ماست		درختی که تِریاک او زهر ماست
	بکشتیم و دادیم آبش به رنج		بیاویختیم از برش تاج و گنج
	چو برشد به خورشید و شد سایه دار		به خاک اندرآمد سر مایه دار
	برینست فرجام و انجام ما		بدان تا کجا باشد آرام ما
	به سیندخت مهراب گفت این سَخُن		نو آوردی و نو نگردد کَهُن
775	سرای سپنجی برینسان بود		خرد یافته زو هراسان بود
	یکی اندرآید دگر بگذرد		گذر نی که چرخش همی بسپَرد
	به تنگی دل و غم ، نگردد دگر		بدین نیست پَیگار با دادگر
	بدو گفت سیندخت کین داستان		بروی دگر برنهد راستان
	خرد یافته موبد نیک بخت		به فرزند زد داستان درخت
780	زدم داستان تا ز راه خرد		سپهبد به گفتار من بنگرد
	فرو برد سرو سهی داد خم		به نرگس گل سرخ را داد نم
	که گردون بسر بر چُنان نگذرد		که ما را همی باید ای پر خرد
	چُنان دان که رودابه را پور سام		نهانی نهاده ست هرگونه دام
	ببرده ست روشن دل او ز راه		یکی چاره مان کرد باید نگاه
785	بسی دادمش پند و سودش نکرد		دلش خیره بینم همی ، روی زرد
	چو بشنید مهراب بر پای جست		نهاد از بر دست شمشیر دست
	تنش گشت لرزان و رخ لاژورد		پر از خون جگر ، دل پر از باد سرد
	همی گفت رودابه را رود خون		بروی زَمین برکنم هم کنون
	چُن آن دید سیندخت بر پای جست		کمر کرد بر گِردگاهش دو دست
790	چُنین گفت کز کهتر اکنون یکی		سَخُن بشنو و گوش دار اندکی
	وُزان پس همان کن که رای آیدت		روان و خرد رهنمای آیدت
	بپیچید و انداخت او را بدست		خروشی برآورد چون پیل مست
	مرا - گفت - چون دختر آمد پدید		ببایستش اندر زمان سر برید
	نکشتم نرفتم به راه نیا		کنون ساخت بر من چُنین کیمیا
795	پسر کو ز راه پدر بگذرد		دِلیرش ز پشت پدر نشمرد
	یکی داستان زد برین بر پلنگ		بدانگه که در جنگ شد تیز چنگ
	مرا کارزارست گفت آرزوی		پدرْم از نیا خود همین داشت خوی
	نشان پدر باید اندر پسر		روا باشد ار کمتر آرد هنر
	همم بیم جانست وهم جای ننگ		چرا بازداری سرم را ز جنگ
800	اگر سام یل با منوچهر شاه		بیابند بر ما یکی دستگاه
	ز کاول برآید به خورشید دود		نه آباد ماند نه کشت و درود
	چُنین گفت سیندخت با مرزبان		کزین در مگردان به خیره زبان
	کزین آگهی یافت سام سُوار		به دل ترس و تیمار چندین مدار
	وی از گرگساران بدین گشت باز		گشاده شدهَ ست این سَخُن ، نیست راز
805	چُنین گفت مهراب کای ماه روی		سَخُن هیچ با من به کژّی مگوی
	چُنین خود کی اندرخورد با خرد		که مر خاک را باد فرمان برد
	مرا دل بدین نیستی دردمند		اگر ایمنی یابمی از گزند
	که باشد که پیوند سام سُوار		نخواهد ، ز اهواز تا قندهار
	بدو گفت سیندخت کای سرفراز		به گفتار کژّی مبادم نیاز
810	گزند تو پیدا گزند من ست		دل درمند تو بند من ست
	چُنین است و این نزد من شد درست		همین بُد گمانی مرا از نُخُست
	اگر باشد این نیست کاری شِگِفت		کزان بر دل اندیشه باید گرفت
	فریدون به سرو یمن گشت شاه		جهانجوی دستان همین جست راه
	که بی آتش از آب و از باد و خاک		نشد تیره روی زَمین تابناک
815	هر آنگه که بیگانه شد خویش تو		شود تیره رای بداندیش تو
	سپرده به سیندخت مهراب گوش		دلی پر ز کینه ، سری پر ز جوش
	به سیندخت فرمود پس نامدار		که رودابه را خیز پیش من آر
	بترسید سیندخت از آن تیزمرد		که او را ز درد اندرآرد به گَرد
	بدو گفت : پیمانْت خواهم نُخُست		که او را سپاری به من تندرست
820	وُزان چون بهشت برین گلستان		نگردد تهی روی کاولستان
	یکی سخت پیمان سِتَد زو نُخُست		به چاره دلش را ز کینه بشست
	زبان داد سیندخت را نامجوی		که رودابه را بد نیارد بروی
	بدو گفت : بنگر که شاه زَمین		سر از ما کُند زین سَخُن پر ز کین
	نماند بر و بوم و نه مام و باب		شود پست رودابه با رود آب
825	چو بشنید سیندخت سر پیش اوی		فرو برد و بر خاک بنهاد روی
	بر دختر آمد پر از خنده لب		گشاده رخ روزگون زیر شب
	همی مژده دادش که جنگی پلنگ		ز گور ژیان کرد کوتاه چنگ
	کنون زود پیرایه بگشای و رو		به پیش پدر رو بزاری بنو
	بدو گفت رودابه : پیرایه چیست		بجای سر ِمایه بی مایه کیست
830	روان مرا پور سام ست جفت		چرا آشکارا بباید نهفت
	به پیش پدر شد چو خورشید شرق		به یاقوت و زر اندرون گشته غرق
	بهشتی بُد آراسته پر نگار		چو خورشید تابان به خرّم بهار
	پدر چون وُرا دید خیره بماند		جهان آفرین را نهانی بخواند
	بدو گفت کای شسته مغز از خرد		ز پرگوهران این کی اندرخورد
835	که با اَهرِمَن جفت گیرد پری		که مه تاج بادت مه انگشتری
	گر از دشت قحطان سگ مارگیر		شود مغ ببایدش کشتن به تیر
	سیه میژه بر نرگسان دژم		فروخوابنید و نزد هیچ دم
	پدر دل پر از خشم و سر پر ز جنگ		همی رفت غرّان بسان پلنگ
	سُوی خانه شد دختر دل شده		رخان مُعَصفَر به زر آزده
840	به یزدان گرفتند هر دو پناه		هم این دلشده ماه و هم پیشگاه