گفتار اندر خواب دیدن سام نریمان

	به سام نریمان رسید آگهی		از آن نامور پور با فرّهی
	شبی از شبان داغ دل خفته بود		ز کار زمانه برآشفته بود
	چُنان دید کز کشور هندوان		یکی مرد بر تازی اسپی دوان
	[ فراز آمدی تا بنزدیک سام		سُواری سرافراز و گرد و هُمام ]
95	وُرا مژده دادی به فرزند اوی		بران بُرز شاخ بَرومند اوی
	چو بیدار شد موبدان را بخواند		وُزین در سَخُن چندگونه براند
	بدیشان بگفت آنچ در خواب دید		جز آن هر چه از کاردانان شنید
	چه گویید گفت اندرین داستان		خردتان بدین هست همداستان
	هر آنکس که بودند پیر و جوان		زبان برگشادند بر پهلَوان
100	که بر سنگ و بر خاک شیر و پلنگ		چه ماهی بدآب اندرون با نهنگ
	همه بچّه را پروراننده اند		ستایش به یزدان رساننده اند
	تو پیمان نیکی دِهش بشکنی		چُنان بی گنه بچّه را بفگنی
	به یزدان کنون سوی پوزش گرای		که اویست بر نیک و بد رهنمای
	چو شب تیره شد رای خواب آمدش		کز اندیشه ی دل شتاب آمدش
105	چُنان دید در خواب کز کوه هند		دِرفشی برافراختندی بلند
	غلامی پدید آمدی خوبروی		سپاهی گران از پس ِپشتِ اوی
	به دست چپش بر یکی موبدی		سُوی راستش نامور بخردی
	یکی پیش سام آمدی زان دو مرد		گشادی زبان را به گفتار سرد
	که ای مرد ناباکِ ناپاک رای		دل و دیده شسته ز شرم خدای
110	ترا دایه گر مرغ شایسته یی		پس این پهلَوانی چه بایسته یی
	گر آهوست بر مرد موی سپید		ترا ریش و سر گشت چون خنگ بید
	پس از آفریننده بیزار شو		که در تَنْت هر روز رنگیست نو
	پسر گر بنزد پدر بود خوار		کنون هست پرورده ی کردگار
	کزو مهربان تر بدو دایه نیست		ترا خود به مهر اندرون مایه نیست
115	به خواب اندرون برخروشید سام		چو شیر ژیان کاندر آید به دام
	چو بیدار شد بخردان را بخواند		سران سپه را همه برنشاند
	بیامد دمان سوی آن کوهسار		که افگندگان را کند خواستار
	سر اندر ثریا یکی کوه دید		که گفتی ستاره بخواهد کشید
	نِشیمی ازو برکشیده بلند		که ناید ز کیوان بروبر گزند
120	فرو برده از شیز و صندل عمود		یک اندر دگر بافته چوب عود
	بدان سنگ خارا نگه کرد سام		بدان هیبت مرغ و هول کنام
	یکی کاخ بُد تارَک اندر سماک		نه از رنج ِدست و نه از آب و خاک
	ابر آفریننده کرد آفرین		بمالید رخسارگان بر زَمین
	کزانسان درو کوه و مرغ آفرید		ز خارا سر اندر ثریا کشید
125	بدانست کو دادگر داورست		توانا و از برتران برتر است
	ره برشدن جست و کی بود راه		دد و دام را بر چُنان جایگاه
	همی گفت کای برتر از جایگاه		ز روشن گُمان و ز خورشید و ماه
	گرین کودک از پاک پشت من ست		نه از تخم بدگوهر آهَرمَن ست
	از این بر شدن بنده را دست گیر		مرین بی گنه را تو اندرپذیر
130	چُنین گفت سیمرغ با پور سام		که ای دیده رنج نِشیم و کُنام
	پدر سام یل پهلوان جهان		سرافرازتر کس میان مِهان
	بدین کوه فرزند جوی آمده ست		ترا نزد او آب روی آمده ست
	روا باشد اکنون که بردارمت		بی آزار نزدیک او آرمت
	به سیمرغ بنگر که دستان چه گفت		که سیر آمده ستی همانا زجفت
135	نِشیم تو فرخنده گاه من ست		دو پرّ تو فرّ کلاه من ست
	چُنین داد پاسخ که گر تاج و گاه		ببینی و رسم کیانی کلاه
	مگر کاین نِشیمت نیاید بکار		یکی آزمایش کن از روزگار
	ابا خویشتن بر یکی پرّ من		همیشه همی باش در فرّ من
	که در زیر  پرّت بپرورده ام		ابا بچّگانت برآورده ام
140	گرت هیچ سختی بروی آورند		گر از نیک و بد گفت وگوی آورند
	بر آتش برافگن یکی پرّ من		ببینی هم اندر زمان فرّ من
	همانگه بیایم چو ابر سیاه		بی آزارت آرم بدین جایگاه
	دلش کرد پدرام و برداشتش		گرازان به ابر اندرافراشتش
	ز پروازش آورد پیش پدر		رسیده به زیر برش موی سر
145	تنش پیلوار و دو رخ چون بهار		پدر چون بدیدش بنالید زار
	فرو برد سر پیش سیمرغ زود		نیایش همی بافرین برفزود
	سراپای کودک همه بنگرید		همی تاج و تخت کیی را سَزید
	بر و بازوی شیر و خورشید روی		دل پهلوان ، دست شمشیر جوی
	سیاهش مژه دیده ها قیرگون		چو بُسّد لب و رخ همانند خون
150	دل سام شد چون بهشت برین		بران پاک فرزند کرد آفرین
	تنش را یکی پهلوانی قبای		بپوشید و ز ِکوه بگزارد پای
	فرود آمد از کوه و بالای خواست		همان جامه ی خسروآرای خواست
	سپه یکسره پیش سام آمدند		گشاده دل و شادکام آمدند
	تبیره زنان پیش بردند پیل		برآمد یکی گرد چون کوه نیل
155	خروشیدن کوس با کرّهَ نای		همان زنگ زرّین و هندی درای
	سُواران همه نعره برداشتند		بدان خرّمی راه بگذاشتند
	به شادی به شهر اندرون آمدند		ابا پهلوانی فزون آمدند
	یکایک به شاه آمد این آگهی		که سام آمد از کوه با فرّهی
	بدان آگهی شد منوچهر شاد		بسی از جهان آفرین کرد یاد
160	بفرمود تا نوذر نامدار		شود تازنان پیش سام سُوار
	کند آفرین کَیانی بروی		بدان شادمانی که بگشاد روی
	بفرمایدش تا سُوی شهریار		شود تا سَخُنها کند خواستار
	ببیند یکی روی دستان سام		که بُد پرورانیده اندر کُنام
	وُزانجا سُوی زاولستان شود		بر آیین خسروپرستان شود
165	چو نوذر بر سام نیرم رسید		که پور جهان پهلوان را بدید
	فرود آمد از اسپ سام سُوار		گرفتند مر یکدیگر را کنار
	ز شاه و ز گردان بپرسید سام		وُزیشان بدو داد نوذر پَیام
	چو بشنید پیغام شاه بزرگ		زمین را ببوسید سام سُتُرگ
	دمان سوی درگاه بنهاد روی		چُنان که ش بفرمود دیهیم جوی
170	چُن آمد بنزدیکی شهر ِشاه		سپهبد پذیره شدش با سپاه
	دِرفش منوچهر چون دید سام		پیاده شد از اسپ و بگذارد گام
	منوچهر فرمود تا برنشست		مرآن پاک دل مرد خسرو پرست
	سُوی تخت ایران نهادند روی		چه دیهیم دار و چه دیهیم جوی
	منوچهر برگاه بنشست شاد		کلاه بزرگی به سر برنهاد
175	به یک دست قارن به یک دست سام		نشستند روشن دل و شادکام
	پس آراسته زال را پیش شاه		به زرّین عَمود و به زرّین کلاه
	گُرازان بیاورد سالار بار		شِگفتی بماند اندرو شهریار
	بدان بُرز بالا و آن خوب چهر		تو گفتی که آرام جان ست و مهر
	چُنین گفت مر سام را شهریار		که از من تو این را به زنهار دار
180	به خیره میازارش از هیچ روی		به کس شادمانه مشو جز بدوی
	که فرّ کَیان دارد و چنگ شیر		دل هوشمندان و آهنگ شیر
	پس از کار سیمرغ و کوه بلند		وُزان تا چرا خوارگشت ارجمند
	یکایک همه سام با او بگفت		ز خورد و ز جای و ز خفت و نهفت
	وُ زافگندن زال بگشاد راز		که چون گشت بر سر سپهر از فراز
185	سرانجام گیتی ز سیمرغ و زال		پر از داستان شد به بسیار سال
	بفرمود پس شاه تا موبدان		ستاره شناسان و هم بخردان
	بجویند تا اختر زال چیست		بران اختر از بخت سالار کیست
	چو گیرد بلندی چه خواهد بُدن		همان داستان از چه خواهد زدن
	ستاره شناسان هم اندر زمان		از اختر گرفتند یک یک نشان
190	بگفتند با شاه دیهیم دار		که شادان بزی تا بود روزگار
	که او پهلوانی بود نامدار		سرافراز و هشیار و گرد و سوار
	چو بشنید شاه این سَخُن شاد شد		دل پهلوان از غم آزاد شد
	یکی خلعتی ساخت شاه زَمین		که کردند هر کس برو آفرین
	ز اسپان تازی به زرّین ستام		ز شمشیر هندی به زرّین نیام
195	ز دیبا و خزّ و ز یاقوت و زر		ز گستردنی های بسیار مر
	غلامان رومی به دیبای روم		همه پیکر از گوهر و زرّ بوم
	زَبرجد طبق ها و پیروزه جام		چه از زرّ سرخ و چه از سیم خام
	پر از مشک و کافور و پر زعفران		همه پیش بردند فرمانبران
	همان جوشن و ترگ و برگُستَوان		همان نیزه و تیر و گرز و گران
200	همان تخت پیروزه و تاج زر		همان مُهر یاقوت و زرّین کمر
	به مُهر منوچهری عهدی نبشت		سراسر ستایش بسان بهشت
	همه کاول و دنبر و مای و هند		ز دریای چین تا به دریای سند
	ز زاولستان تا بدان روی بُست		به نوّی نبشتند عهدی درست
	چو این عهد و خلعت بیاراستند		پس اسپ جهان پهلوان خواستند
205	چو این کرده شد سام بر پای خاست		که ای مهربان مهتر داد و راست
	ز ماهی بر اندیشه تا چرخ ماه		چو تو شاه ننهاد بر سر کلاه
	به مهر و به داد و به خوی و خرد		زمانه همی از تو رامش برد
	همه گنج گیتی به چشم تو خوار		مبادا ز تو نام تو یادگار
	فرود آمد و تخت را داد بوس		ببستند بر کوهه ی پیل کوس
210	سُوی زاولستان نهادند روی		نِظاره بریشان همه شهر و کوی
	چو آمد به نزدیکی نیمروز		خبر شد ز سالار گیتی فروز
	بیاراستند سیستان چون بهشت		گِلش مشک سارا بُد و زرّ خشت
	به سر مشک و دینار برریختند		بسی زعفران و درم بیختند
	یکی شادمانی بُد اندر جهان		سراسر میان کِهان و مِهان
215	هر آنجا که بُد مهتری نامجوی		ز گیتی سُوی سام بنهاد روی
	که فرخنده بادا پی این جوان		برین پاک دل نامور پهلوان
	چو بر پهلوان آفرین خواندند		ابر زال بر زر برافشاندند
	نشست آنگهی سام با رود و جام		همی داد چیز و همی راند کام
	کسی کو به خلعت سَزاوار بود		خردمند بود و جهاندار بود
220	براندازه شان خلعت آراستند		همی پایه ی برتری خواستند
	جهان دیدگان را ز کشور بخواند		سَخُن های بایسته چندی براند
	چُنین گفت با نامور بخردان		که ای پاک و هشیار دل موبدان
	چُنین ست فرمان هشیار شاه		که لَشکر همی راند باید به راه
	سُوی گرگساران و مازندران		همی راند خواهم سپاهی گران
225	دل و جانم ایدر بماند همی		مژه خون دل برفشاند همی
	به گاه جوانی و کُندآوری		یکی ساختم بیهده داوری
	پسر داد یزدان بیانداختم		ز بی دانشی ارج نشناختم
	گرانمایه سیمرغ برداشتش		همان آفریننده بگماشتش
	بپرورد تا شد چو سرو بلند		مرا خوار بُد ، مرغ را ارجمند
230	چو هنگام بخشایش آمد فراز		جهاندار یزدان به من داد باز
	بدانید کین زینهار من ست		بنزد شما یادگار من ست
	گرامیش دارید و پندش دهید		همه راه و رای بلندش دهید
	سُوی زال کرد آنگهی سام روی		که داد و دِهش گیر و آرام جوی
	چُنان دان که زابلستان خان تُست		جهان سر بسر زیر فرمان تُست
235	ترا خان و مان باید آبادتر		دل دوستداران به تو شادتر
	کلید در گنج ها پیش تُست		دلم شاد و غمگین به کم بیش تُست
	به سام آنگهی گفت زال جوان		که چون زیست خواهم من ایدر نوان
	جدا پیشتر زین کجا داشتی		مدارم گر آمد گه آشتی
	کسی با گنه گر ز مادر بزاد		من آنم ، سَزد گر بمانم ز داد
240	گهی زیر چنگال مرغ اندرون		چمیدن به خاک و مزیدن ز خون
	کنون دور ماندم ز پروردگار		چُنین پروراند همی روزگار
	ز گل بهره ی من بجز خار نیست		بدین با جهاندار پیگار نیست
	پدر گفت : پرداختن دل سَزاست		بپرداز و برگوی هرچت هواست
	ستاره شُمر مرد اخترگرای		چُنین زد ترا زاختر نیک ، رای
245	که ایدر ترا باشد آرامگاه		هم ایدر سپاه و هم ایدر کلاه
	گذر نیست بر حکم گردان سپهر		هم ایدر بگسترد بایدت مهر
	کنون گرد خویش اندرآور گروه		سُواران و مردان دانش پژوه
	بیاموز و بشنو ز هر دانشی		بیابی ز هر دانشی رامشی
	ز خورد و ز بخشش میاسای هیچ		همه دانش و داد دادن بسیچ
250	بگفت این و برخاست آوای کوس		هوا قیرگون شد زَمین آبنوس
	خروشیدن زنگ و هندی درای		برآمد ز دهلیز پرده سرای
	سپهبد سُوی جنگ بنهاد روی		یکی لَشکری ساخته جنگجوی
	بشد زال با او دو منزل براه		بدان تا پدر چون گذارد سپاه
	پدر زال را تنگ در بر گرفت		شِگفتی خروشیدن اندرگرفت
255	بفرمود تا بازگردد ز راه		شود شاد دل باز ِتخت و کلاه
	بیامد پر اندیشه دستان سام		که تا چون زید تا بود نیک نام
	نشست از بر نامور تخت عاج		به سر بر نهاد آن فروزنده تاج
	ابا یاره و گرزه ی گاو سر		ابا طوق زرّین و زرّین کمر
	ز هر کشوری موبدی را بخواند		پژوهید هر چیز و هر چیز راند
260	ستاره شناسان و دین آوران		سُواران و گردان و کین آوران
	شب و روز بودند با او بهم		زدندی همی رای بر بیش و کم
	چُنان گشت زال از بس آموختن		که گفتی ستاره ست از افروختن
	به رای و به دانش به جایی رسید		که چون خویشتن در جهان کس ندید
	چُنین هم همی گشت گردان سپهر		ابر سام و بر زال گسترد مهر
265	چُنان بُد که روزی چُنین کرد رای		که در پادشاهی بجنبد ز جای
	برون رفت با ویژه گردان خویش		که با او یکی بودشان رای و کیش
	سُوی کشور هندوان کرد رای		سوی کاول و دنبر و مرغ و مای
	بهر جای کاخی بیاراستی		می و رود و رامشگران خواستی
	گشاده در گنج و افگنده رنج		بر آیین و رسم سرای سپنج
270	ز زاول به کاول رسید آن زمان		گرازان و خندان و دل شادمان
	یکی پادشا بود مهراب نام		زبردست و با گنج و گسترده کام
	به بالا به کردار آزاد سرو		به رخ چون بهار و به رفتن تذرو
	دل بخردان داشت و مغز ردان		دو کتف یلان و هُش موبدان
	چو آگه شد از کار دستان سام		ز کاول بیامد به هنگام بام
275	ابا گنج و اسپان آراسته		غلامان و هر گونه یی خواسته
	ز دینار و یاقوت و مشک و عبیر		ز دیبای زربَفت و خزّ و حریر
	یکی تاج پر گوهر شاهوار		یکی طوق زرّین زَبرجد نگار
	چو آمد به دستان سام آگهی		که زیبا مهی آمد اندر بهی
	پذیره شدش زال و بنواختش		به آیین یکی پایگه ساختش
280	سُوی تخت پیروزه بازآمدند		گشاده دل و بزم ساز آمدند
	یکی پهلَوانی نِهادند خوان		نشستند بر خوان دو فرّخ سران
	گسارنده ی می می آورد و جام		نگه کرد مهراب را پور سام
	خوش آمد هماناش دیدار اوی		دلش تیز تر گشت در کار اوی
	چو مهراب برخاست از خوان زال		نگه کرد زال اندر آن برز و یال
285	چُنین گفت با مهتران زال زر		که زیبنده تر زین که بندد کمر
	یکی نامدار از میان مِهان		چُنین گفت با پهلَوان جهان
	پس پرده ی او یکی دخترست		که رویش زخورشید نیکو ترست
	ز سر تا به پایش بکردار عاج		به رخ چون بهشت و به بالای ساج
	بران سُفت سیمنْش مشکین کمند		سرش گشته چون حلقه ی پای وند
290	رخانش چو گلنار و لب ناردان		ز سیمین برش رُسته دو نار دان !
	دو چشمش بسان دو نرگس به باغ		مژه تیرگی برده از پرّ زاغ
	دو ابرو بسان کمان طراز		برو توز پوشیده از مشک و ناز
	بهشتست سرتاسر آراسته		پر آرایش و دانش و خواسته
	برآورد مر زال را دل به جوش		چُنان شد کزو رفت آرام و هوش
295	شب آمد پر اندیشه بنشست زال		به نادیده برگشت بی خورد و هال
	چو زد بر سر کوه بر تیغ شید		چو یاقوت شد روی گیتی سپید
	در بار بگشاد دستان سام		برفتند گردان زرّین ستام
	در پهلوان را بیاراستند		چو بالای پرمایگان خواستند
	برون رفت مهراب کاول خدای		سُوی خانه ی زال زاول خدای
300	چو آمد بنزدیکی بارگاه		خروش آمد از در که بگشای راه
	بر ِپهلوان اندرون رفت گَوْ		بسان درختی پر از بار نَوْ
	دل زال شد شاد و بنواختش		وُزان انجمن سر برافراختش
	بپرسید کز من چه خواهی بخواه		ز تخت و ز مُهر و ز تیغ و کلاه
	بدو گفت مهراب کای پادشا		سرافراز و پیروز و فرمان روا
305	مرا آرزو در زمانه یکیست		که آن آرزو بر تو دشخوار نیست
	که آیی به شادی سُوی خان من		چو خورشید روشن کنی جان من
	چُنین داد پاسخ که این رای نیست		به خان تو اندر مرا جای نیست
	نباشد بدین سام همداستان		همان شاه چون بشنود داستان
	که ما می گساریم و مستان شویم		سوی خانه ی بت پرستان شویم
310	جزین هرچه گویی تو پاسخ دهم		به دیدار تو رای فرّخ نهم
	چو بشنید مهراب کرد آفرین		به دل زال را خواند ناپاک دین
	خرامان برفت از بر ِتخت اوی		همی آفرین خواند بر بخت اوی
	چو دستان سام از پسش بنگرید		ستودش فراوان چُنان چون سَزید
	ازان کو نه هم دین و هم راه بود		زبان از ستودنْش کوتاه بود
315	برو هیچ کس چشم نگماشتند		مر او را ز دیوانگان داشتند
	چو روشن دل پهلوان را بدوی		چُنان گرم دیدند و با گفت و گوی
	مرو را ستودند یک یک مِهان		همان کز پس پرده بودش نِهان
	ز بالا و دیدار و آهستگی		ز بایستگی ، هم ز شایستگی
	دل زال یکباره دیوانه گشت		خرد دور شد عشق فرزانه گشت
320	سپهدار تازی سر ِراستان		برین بر بگوید یکی داستان
	که تا زنده ام چرمه جَفت من ست		خم چرخ گردان نهفت من ست
	عروسم نباید که رعنا شوم		بنزد خردمند کانا شوم
	از اندیشگان زال شد خسته دل		بران کار بنهاد پیوسته دل
	همی بود پیچان دل از گفت وگوی		مگر تیره گرددْش ازین آب روی
325	همی گشت یکچند بر سر سپهر		دل زال زر تا سر آگنده مهر
	چُنان بُد که مهراب روزی پگاه		برفت و بیامد ازآن بارگاه
	گذر کرد سوی شبستان خویش		همی گشت بر گردِ بستان خویش
	دو خورشید بود اندر ایوان اوی		چو سیندخت و رودابه ی ماه روی
	بیاراسته همچو باغ بهار		سراپای پر بوی و رنگ و نگار
330	شِگفتی به رودابه اندر بماند		همی نام یزدان بروبر بخواند
	یکی سرو دید از برش گِرد ماه		نهاده به مه بر ز عنبر کلاه
	به دیبا و گوهر بیاراسته		بسان بهشتی پر از خواسته
	بپرسید سیندخت مهراب را		ز خوشاب بگشاد عنّاب را
	که چون رفتی امروز و چون آمدی		که کوتاه باد از تو دست بدی
335	چه مردی ست این پیرسر پور سام ؟		همی تخت کام آیدش گر کُنام
	خوی مردمی هیچ دارد همی ؟		پی نامداران سپارد همی ؟
	چُنین داد مهراب پاسخ بدوی		که ای سرو سیمین بر خوب روی
	به گیتی در از پهلوانان گُرد		پی زال زر کس نیارد سپُرد
	چو دست و عِنانش بر ایوان نگار		نبینی و بر زین چنو یک سُوار
340	دل شیر نر دارد و زور پیل		دو دستش بکردار دریای نیل
	چو بر گاه باشد دُر افشان بود		چو در جنگ باشد سرافشان بود
	رخش پژمراننده ی ارغوان		جوان سال و بیدار و دولت جوان
	به کین اندرون چون نهنگ بلاست		به زین اندرون تیز چنگ اَژدَهاست
	نشاننده ی خاک در کین به خون		فشاننده ی خنجر آبگون
345	از آهو همان که ش سپیدست موی		نگوید سَخُن مردم عیب جوی
	چو بشنید رودابه آن گفت و گوی		برافروخت و گلنارگون کرد روی
	دلش گشت پرآتش از مهر زال		ازو دور شد رامش و خورد و هال
	چو بگرفت جای خردْش آرزوی		دگر شد به رای و به آیین و خوی
	وُرا پنج ترک پرستنده بود		پرستنده و مهربان بنده بود
350	بدان بندگان خردمند گفت		که بگشاد خواهم نِهان از نِهفت
	شما یک به یک رازدار منید		پرستنده و غمگسار منید
	بدانید هر پنج و آگه بید		همه ساله با بخت همراه بید
	که من عاشقی ام چو بحر دمان		ازو بر شده موج تا آسمان
	پر از پور سام ست روشن دلم		به خواب اندر اندیشه زو نگسلم
355	همه خانه ی شرم پر مهر اوست		شب و روزم اندیشه ی چهر اوست
	کنون این سَخُن را چه درمان کنید		چه خواهید و با من چه پیمان کنید
	یکی چاره باید کنون ساختن		دل و جانم از رنج پرداختن
	پرستندگان را شِگفت آمد آن		که بی کاری آمد ز دخت ردان
	همه پاسخش را بیاراستند		چن آهَرمَن از جای برخاستند
360	که ای افسر بانوان جهان		سرافرازتر دختر اندر مِهان
	ستوده ز هندوستان تا به چین		میان بتستان چو روشن نگین
	به بالای تو بر چمن سرو نیست		چو رخسار تو تابش پرو نیست
	نگار رخ تو ز قَنّوج ، رای		فرستد همی سوی خاورخدای
	ترا خود بدیده درون شرم نیست		پدر را بنزد تو آزرم نیست
365	که آنرا که اندازد از بر پدر		تو خواهی که گیری مرو را به بر
	که پرورده ی مرغ باشد به کوه		نشانی شده در میان گروه
	کس از مادران پیر هرگز نزاد		نه زان کس که زاید بیاید نژاد
	چُنین سرخ دو بُـّسَد شیربوی		شِگفتی بود گر بود پیرجوی
	جهانی سراسر پر از مهر تُست		به ایوان ها صورت چهر تُست
370	ترا با چُنین روی و بالای و موی		ز چرخ چهارم خود آیدْت شوی
	چو رودابه گفتار ایشان شنید		چُن از باد آتش ، دلش بردمید
	بریشان یکی بانگ برزد به خشم		بتابید روی و بخوابید چشم
	وُزان پس به خشم و به روی دژم		به ابرو ز خشم اندرآورد خم
	چُنین گفت کین خام گفتارتان		شنیدن نه ارزد پیگارتان
375	نه فغفور خواهم نه قیصر نه چین		نه از تاجداران ایران زَمین
	به بالای من پور سام ست زال		ابا بازوی شیر و با بُرز و یال
	گرش پیرخوانی همی یا جوان		مرا او بجای تن ست و روان
	پرستنده آگه شد از راز اوی		چو بشنید دل خسته آواز اوی
	به آواز گفتند ما بنده ییم		به دل مهربان و پرستنده ییم
380	نگه کن کنون تا چه فرمان دِهی		نیاید ز فرمان تو جز بهی
	چو ما صدهزاران فدای تو باد		خرد زآفرینش ردای تو باد
	سیه نرگسانت پر از شرم باد		رخانت پر از رنگ و آزرم باد
	اگر جادویی باید آموختن		به بند و فسون چشم ها دوختن
	بپرّیم با مرغ و آهو شویم		بپوییم و در چاره جادو شویم
385	مگر شاه را نزد ماه آوریم		بنزدیک او پایگاه آوریم
	لب سرخ ، رودابه پرخنده کرد		رخان مُعَصفَر سوی بنده کرد
	که این گفته را گر شوی کاربند		درخت بَرومند کاری بلند
	که هر روز یاقوت بار آورد		برش تازنان در کنار آورد
	پرستنده برخاست از پیش اوی		سُوی چاره بیچاره بنهاد روی
390	به دیبای رومی بیاراستند		سر زلف بر گل بپیراستند
	برفتند هر پنج تا رودبار		ز هر بوی و رنگی چو خرّم بهار
	مه فوردین و سر سال بود		لب رود لشکرگه زال بود
	همی گل چِدند از لب رودبار		رخان چون گلستان و گل در کنار
	نگه کرد دستان ز تخت بلند		بپرسید کین گل پرستان که اند
395	چُنین گفت گوینده با پهلوان		که از کاخ مهراب سرو روان
	پرستندگان را سُوی گلستان		فرستد همی ماه کاولستان
	بنزد پریچهرگان رفت زال		کمان خواست از ترک و بفراخت یال
	پیاده همی شد ز بهر شکار		خَشَنسار بُد اندر آن رودبار
	کمان ترکِ گل رخ به زه برنهاد		به دست جهان پهلوان درنهاد
400	نگه کرد تا مرغ برخاست زاب		یکی تیره بنداخت اندر شتاب
	ز پروازش آورد گردان فرود		چکان خون و وَشّی شده آب رود
	پرستنده با ریدک پهلوان		سَخُن گفت و بگشاد شیرین زبان
	که این شیربازو گَو پیلتن		چه مردست و شاه کدام انجمن
	که بگشاد ازین گونه تیر از کمان		چه سنجد به پیش اندرش بدگُمان
405	ندیدیم زیبنده تر زین سُوار		به تیر و کمان بر چُنین کامگار
	پری روی دندان به لب برنهاد		مکن گفت ازین گونه از شاه یاد
	شه نیمروزست فرزند سام		که دستانْش خوانند شاهان به نام
	نگردد فلک بر چنو یک سوار		زمانه نبیند چنو نامدار
	پرستنده با کودک ماه روی		بخندید و گفتش که چندین مگوی
410	که ماهی ست مهراب را در سرای		به یک سر ز شاه تو برتر به پای
	به بالای ساج ست و هم رنگ عاج		یکی ایزدی بر سر از مشک تاج
	دو نرگس دُژمّ و دو ابرو به خم		ستون دو ابرو چو سیمین قلم
	دهانش به تنگی دل مستمند		سر زلف چون حلقه ی پای وند
413+	دو جادوش پر خواب و پرآب روی		پر از لاله رخسار و پر مشک موی
	نفس را مگر بر لبش راه نیست		چنو در جهان نیز یک ماه نیست
415	بدین چاره تا آن لب لعل فام		کند آشنا با لب پور سام
	[ چُنین گفت با بندگان خوبچهر		که با ماه خوب ست رخشنده مهر ]
	[ ولیکن به گفتن مرا روی نیست		بود کاب را ره بدین جوی نیست ]
	[ دلاور که پرهیز جوید ز جفت		بماند بسانی اندر نهفت ]
	[ بدان تاش دختر نباشد ز بُن		نباید شنیدنْش ننگی سَخُن ]
420	[ چُنین گفت مر جفت را باز نر		چو بر خایه بنشست و گسترد پر ]
	[ کزین خایه گر مایه بیرون کنیم		ز پشت پدر خایه بیرون کنیم ]
	ازیشان چو برگشت خندان غلام		بپرسید ازو نامور پور سام
	که با تو چه گفت آنک خندان شدی		شکفته رخ و سیم دندان شدی
	بگفت آنچ بشنید با پهلوان		ز شادی دل پهلوان شد جوان
425	چُنین گفت با ریدک ماه روی		که رو مر پرستندگان را بگوی
	که از گلستان یک زمان مگذرید		مگر با گل از باغ گوهر برید
	درم خواست و دینار و گوهر ز گنج		گرانمایه دیبای زربَفت پنج
	بفرمود کین نزد ایشان برید		کسی را مگویید و پنهان برید
	نباید شدنشان سوی کاخ باز		بدان تا پَیامی فرستم براز
430	برفتند با ماه رخسار پنج		ابا گرم گفتار و دینار و گنج
	بدیشان سپردند گنجی گهر		پَیام جهان پهلوان زال زر
	پرستنده با ماه دیدار گفت		که هرگز نماند سَخُن در نهفت
	مگر آنک باشد میان دو تن		سه تن نانهان ست و چار انجمن
	بگوی ای خردمند پاکیزه رای		سخن گر به رازست با ما سرای
435	پرستنده گفتند یک با دگر		که آمد به دام اندرون شیر نر
	کنون کار رودابه و کام زال		بجای آید و این بود خوب فال
	بیامد سیه چشم گنجور شاه		که بود اندران کار دستور شاه
	سَخُن هر چه بشنید از آن دلنواز		همی گفت پیش سپهبد براز
	سپهبد خرامید تا گلستان		به اومید خورشید کاولستان
440	پری روی گلرخ بتان طراز		برفتند و بردند پیشش نماز
	سپهبد بپرسید ازیشان سَخُن		ز بالا و دیدار آن سرو بُن
	ز گفتار و دیدار و رای و خرد		بدان تا به خوی وی اندرخورد
	بگویید با من یکایک سَخُن		به کژّی نگر نفگنید ایچ بن
	اگر راستی تان بود گفت وگوی		بنزدیک من تان بود آبروی
445	وُگر هیچ کژّی گمانی برم		به زیر پی پیلتان بسپَرم
	رخ لاله رخ گشت چون سندروس		به پیش سپهبد زمین داد بوس
	چُنین گفت کز مادر اندر جهان		نزاید کسی در میان مِهان
	به دیدار سام و به بالای اوی		به پاکی دل و دانش و رای اوی
	دگر چون تو ای پهلوان دلیر		بدین برز بالا و بازوی شیر
450	همی می چکد گویی از روی تو		عبیرست گویی مگر موی تو
	سدیگر چو رودابه ی ماه روی		یکی سرو سیم ست با رنگ و بوی
	ز سر تا به پایش گل ست و سمن		به سرو سهی بر ، سهیل یمن
	از آن گنبد سیم سر بر زَمین		فرو هشته برگِل کمند کمین
	به مشک و به عنبر سرش تافته		به یاقوت و زُمْرُد بنش بافته
455	سر زلف و جعدش چو مشکین زره		فگنده ست گویی گره بر گره
	ده انگشت بر سان سیمین قلم		برو کرده از غالیه صد رقم
	بت آرای چون او نبیند به چین		برو ماه و پروین کند آفرین
	سپهبد پرستنده را گفت گرم		سَخُن های شیرین به آوای نرم
	که اکنون چه چاره ست با من بگوی		یکی راه جستن بنزدیک اوی
460	که ما را دل و جان پر از مهر اوست		همه آرزو دیدن چهر اوست
	پرستنده گفتا چه فرمان دهی		گزاریم تا کاخ سرو سهی
	ز فرخنده رای جهان پهلَوان		ز دیدار و گفتار روشن روان
	فریبیم و گوییم هر گونه یی		میان اندرون نیست وارونه یی
	سر مشک بویش به دام آوریم		لبش زی لب پور سام آوریم
465	خِرامد مگر پهلوان با کمند		بنزدیک دیوار ِکاخ ِبلند
	کند حلقه در گردن کنگره		شود شیر شاد از شکار بره
	برفتند خوبان و برگشت زال		شبی دیریاز آن به بالای سال
	رسیدند خوبان به درگاه کاخ		به دست اندرون هر یک از گل دو شاخ
	نگه کرد دربان برآراست جنگ		زبان کرد گستاخ و دل کرد تنگ
470	که بیگه ز درگاه بیرون شوید		شِگِفت آیدم تا شما چون شوید
	بتان پاسخش را بیاراستند		به تنگی دل از جای برخاستند
	که امروز روزی دگرگونه نیست		به راه گُلان دیو ِوارونه نیست
	بهار آمد از گلستان گل چنیم		ز روی زَمین شاخ سنبل چنیم
	نگهبان در گفت کامروز کار		نباید گرفتن بدان هم شمار
475	که زال سپهبد به کاول نبود		سراپرده ی شاه زاول نبود
	نبینید کز کاخ ، کاول خدای		به زین اندرآورد شبگیر پای
	اگرتان ببیند چُنین گل بدست		کند بر زَمین تان همانگاه پست
	شدند اندر ایوان بتان طراز		نشستند با ماه و گفتند راز
	نِهادند دیبا و گوهر به پیش		بپرسید رودابه از کمّ و بیش
480	که چون بودتان کار با پور سام ؟		به دیدن بهست ار به آواز و نام
	پری چهره هر پنج بشتافتند		چو با ماه جای سَخُن یافتند
	که مردی ست برسان سرو سهی		همش زیب و هم فرّ شاهنشهی
	همش رنگ و بوی و همش قدّ و شاخ		سُواری میان لاغر و بر فراخ
	دو چشمش چو دو نرگس قیرگون		لبانش چو بُـّسَد رخانش چو خون
485	کف و ساعدش چو کف شیر نر		هیون ران و موبددل و شاه فر
	سراسر سپیدست مویش به رنگ		از آهو همین است و این نیست ننگ
	سر جعد آن پهلَوان جهان		چو سیمین زره بر گل ِارغوان
	که گویی همی خود چُنان بایدی		وُگر نیستی مهر نفزایدی
	به دیار تو داده ییمش نُوید		ز ما بازگشته ست دل پر امید
490	کنون چاره ی کار مهمان بساز		بفرمای تا بر چه گردیم باز
	چُنین گفت با بندگان سروبُن		که دیگر شده ستی به رای و سَخُن
	همان زال کو مرغ پرورده بود		چُنان پیرسر بود و پژمرده بود
	به دیدار شد چون گل ارغوان		سهی قدّ و دیبا رخ و پهلوان
	رخ من به پیشش بیاراستید		به گفتار و زان پس بها خواستید
495	همی گفت و یک لب پراز خنده داشت		رخان هم چو گلنار آگنده داشت
	پرستنده با بانوی ماه روی		چُنین گفت کاکنون ره چاره جوی
	که یزدان هرآنچت هوا بود داد		سرانجام این کار فرخنده باد
	یکی خانه بودش چو خرّم بهار		ز چهر بزرگان بروبر نگار
	به دیبای چینی بیاراستند		طبق های زرّین بپیراستند
500	عقیق و زبرجد برو ریختند		می و مشک و عنبر برآمیختند
	بنفشه گل و نرگس و ارغوان		سمن شاخ و سنبل به دیگر کران
	همه زرّ و پیروزه بُد جامشان		به روشن گلاب اندر آرامشان
	از آن خانه ی دخت خورشیدروی		برآمد همی تا به خورشید بوی
	چو خورشید تابنده شد ناپدید		در حجره بستند و گم شد کَلید
505	پرستنده شد سوی دستان سام		که شد ساخته کار بگذار گام
	سپهبد سُوی کاخ بنهاد روی		چُنان چون بود مردم جفت جوی
	برآمد سیه چشم گلرخ به بام		چو سرو سهی بر سرش ماه تام
	چُن از دور دستان ِسام ِسُوار		بدید ، آمد آن دختر نامدار
	دو بیجاده بگشاد و آواز داد		که شاد آمدی ای جوانمرد و راد
510	درود جهان آفرین بر تو باد		خم چرخ گردان زمین تو باد	(!)
	پرستنده خرّم دل و شاد باد		چنانی سراپای کو کرد یاد
	پیاده بدین سان ز پرده سرای		برنجیدت این خسروانی دو پای
	سپهبد کزان گونه آوا شنید		نگه کرد خورشیدرخ را بدید
	شده بام از آن گوهر تابناک		بجای گِلش ، سرخ یاقوت ، خاک
515	چُنین داد پاسخ که ای ماه چهر		درودت ز من ، آفرین از سپهر
	چه مایه شبان دیده اندر سِماک		خروشان بُدم پیش یزدان پاک
	همی خواستم تا خدای جهان		نُماید مرا روی تو در نِهان
	کنون شاد گشتم به آواز تو		بدین چرب گفتار با ناز تو
	یکی چاره ی راه دیدار جوی		چه پرسی تو بر باره و من به کوی
520	پری روی گفتِ سپهبد شنود		ز سر شَعر گلنار بگشاد زود
	کمندی گشاد او ز سرو بلند		که از مشک از آن سان نپیچد کمند
	خم اندر خم و مار بر مار بر		بران غبغبش نار بر نار بر
	بدو گفت بریاز و برکش میان		بر شیر بگشای و چنگ کَیان
	بگیر این سیه گیسو از یکسوام		ز بهر تو باید همی گیسوام
525	نگه کرد زال اندر آن ماه روی		شِگِفتی بماند اندر آن روی و موی
	چُنین داد پاسخ که این نیست داد		چُنین روز ، خورشید روشن مباد
	که من دست را خیره در جان زنم		برین خسته دل ، نوک پیکان زنم
	کمند از رهی بستد و داد خم		بینداخت خوار و نزد هیچ دم
	به حلقه درآمد سر کنگره		برآمد ز بُن تا به سر یکسره
530	چو بر بام آن باره ی شست باز		برآمد ، پری روی بردش نماز
	گرفت آن زمان دست دستان به دست		برفتند هر دو بکردار مست
	فرود آمد از بام ِکاخ ِبلند		به دست اندرون دستِ شاخ ِبلند
	سُوی خانه ی زرنگار آمدند		بدان مجلس شاهوار آمدند
	بهشتی بُد آراسته پر ز نور		پرستنده بر پای و در پیش حور
535	شِگِفتی بماند اندرو زال زر		بدان روی و آن موی و بالای و فر
	ابا یاره و طوق و با گوشوار		ز دیبا و گوهر چو باغ بهار
	دو رخساره چون لاله اندر سمن		سر ِزلفِ جعدش شکن بر شکن
	همان زال با فرّ شاهنشهی		نشسته بر ماه بر فرّهی
	حمایل یکی دشنه اندر برش		ز یاقوت رخشان سر و افسرش
540	همه بود بوس و کنار و نبید		مگر شیر کو گور را نشکرید
	سپهبد چُنین گفت با ماه روی		که ای سرو سیمین ، پر از رنگ و بوی
	منوچهر چون بشنود داستان		نباشد بدین کار همداستان
	همان سام نیرم برآرد خروش		کف اندازد و بر من آید به جوش
	ولیکن سر ِمایه جانست و تن		همان خوار گیرم بپوشم کفن
545	پذیرفتم از دادگر داورم		که هرگز ز پیمان تو نگذرم
	شوم پیش یزدان ستایش کنم		چو ایزد پرستان نیایش کنم
	مگر کو دل سام و شاه زَمین		بشوید ز خشم و ز پیگار و کین
	جهان آفرین بشنود گفت من		مگر کاشکارا شوی جفت من
	بدو گفت رودابه من همچنین		پذیرفتم از داور داد و دین
550	که بر من نباشد کسی پادشا		جهان آفرین بر زبانم گوا
	جز از پهلوان جهان زال زر		که با تخت و تاجست و با زیب و فر
	همی هر زمان مهرشان بیش بود		خرد دور بود ، آز در پیش بود
	چُنین تا سپیده برآمد ز جای		تبیره برآمد ز پرده سرای
	پس آن ماه را شاه پَدرود کرد		بر خویش تار و برش پود کرد
555	[ سر میژه کردند هر دو پر آب		زبان برگشادند بر آفتاب ]
	ز بالا کمند اندرافگند زال		فرود آمد از کاخ ِفرّخ هَمال
	چو خورشید تابان برآمد ز کوه		برفتند گردان همه همگروه
	بدیدند مر پهلوان را به گاه		وُزانجایگه برگرفتند راه
	سپهبد فرستاد خواننده را		که خواند بزرگان داننده را
560	چو دستور فرزانه با موبدان		سرافراز گردان و فرّخ ردان
	زبان تیز بگشاد دستان سام		لبی پر ز خنده دلی شادکام
	نُخُست آفرین بر جهاندار کرد		که بخت چُنان خفته بیدار کرد
	چُنین گفت کز داور داد و پاک		دل ما پر از ترس و اومید و باک
	به بخشایش اومید و ترس از گناه		به فرمان ها ژرف کردن نگاه
565	ستودن مرو را چُنان چون توان		شب و روز بودن به پیشش نوان
	خداوند گردنده خورشید و ماه		روان را به نیکی نُماینده راه
	بدویست گیهان خرّم بپای		همو داد و داور به هر دو سرای
	بهار آرد و تیرماه و خزان		برآرد پر از میوه دار و رزان
	جوان داردش گاه با رنگ و بوی		گهش پیر بینی دژم کرده روی
570	ز فرمان و رایش کسی نگذرد		پی مور بی او زَمین نسپَرد
	بدانگه که لوح آفرید و قلم		بزد بر همه بودنی ها رقم
	جهان را فزایش ز جفت آفرید		که از یک فزونی نیامد پدید
	یکی نیست جز داور کردگار		که ا. را نه انباز و نه جفت و یار
	هرآنچ آفریدهَ ست جفت آمدند		گشاده ز راه نهفت آمدند
575	ز چرخ برین اندرآری سَخُن		سراسر هم اینست گیتی به بُن
	زمانه به مردم شد آراسته		وُزو ارج گیرد همه خواسته
	اگر نیستی جفتی اندر جهان		بماندی توانایی اندر نِهان
	وُدیگر که بی مایه ، دین خدای		ندیدم ، مرد جوان را ، بجای
	بویژه که باشد ز تخم بزرگ		چو بی جفت باشد نماند سُتُرگ
580	چه نیکوتر از پهلوان جوان		که گردد به فرزند روشن روان
	چو هنگام رفتن فرازآیدش		به فرزند نوروز بازآیدش
	به گیتی بماند به فرزند نام		که این پور زال ست و آن پور سام
	بدو گردد آراسته تاج و تخت		ازو رفته نام و بدین مانده بخت
	کنون این همه داستان من ست		گل و نرگس و بوستان من ست
585	دل  از من رمیدهَ ست و برده خرد		شما بنگرید این چه درمان برد
	نگفتم من این تا نگشتم غمی		به مغز و خرد درنیامد کمی
	همه کاخ مهراب مهر من ست		زَمینش چو گردان سپهر من ست
	دلم گشت با دخت سیندخت رام		چه گویید ؟ باشد بدین رام سام ؟
	شود تیز ، گویی منوچهر شاه ؟		جوانی گمانی برد گر گناه ؟
590	چه مهتر چه کهتر چو شد جفت جوی		سُوی دین و آیین نهاده ست روی
	بدین در خردمند را جنگ نیست		که هم راه دین ست و هم ننگ نیست
	چه گوید کنون موبد پیش بین ؟		چه رانند فرزانگان اندرین ؟
	ببستند لب موبدان و ردان		سخن بسته شد بر لب بخردان
	که ضحّاک مهراب را بُد نیا		دل شاه ازیشان پر از کیمیا
595	گشاده ، سخن کس نیارَست گفت		که نشنید کس نوش با زهر جفت
	چو نشنید ازیشان سپهبد سَخُن		بجوشید و رای نو افگند بُن
	که دانم ازین چون پژوهش کنید		بدین رای بر من نکوهش کنید
	ولیکن هرآن کو گزیند منش		بباید شنیدش بسی سرزنش
	مرا گر برین ره نمایش کنید		وُزین بند راه گشایش کنید
600	بجای شما آن کنم در نِهان		که با کهتران کس نکرد از مِهان
	همه موبدان پاسخ آراستند		همه کام و آرام او خواستند
	که ما مر ترا یک بیک بنده ییم		نه از بس شِگِفتی سرافگنده ییم
	که بودهَ ست ازین کمتر و بیشتر		به زن پادشا را نکاهد هنر
	ابا آنک مهراب ازین پایه نیست		بزرگست و گرد و سبک مایه نیست
605	همان ست کز گوهر اَژدَهاست		وُگر چند بر تازیان پادشاست
	اگر شاه را بد نگردد گمان		نباشد ازو ننگ بر دودمان
	یکی نامه باید سُوی پهلَوان		چُنان چون تو دانی به روشن روان
	ترا خود خرد زان ِما بیشتر		روان و گُمانت به اندیشتر
	مگر کو یکی نامه نزدیک شاه		فرستد کند رای او را نگاه
610	منوچهر هم رای سام سُوار		نه بردارد از ره بدین مایه کار