گزارش کوتاهی از سفر گروه آریابوم به نیاسر کاشان

برای دیدار از انقلاب تابستانی در چارتاقی نیاسر

ساعت 9:25 بامداد پنج شنبه اول تیر ماه تهران را به قصد سفری دو روزه به نیاسر کاشان ترک کردیم.
بچه­های گروه آریابوم به همراه 6 میهمان مسافران این سفر بودند.
از یک ماه پیش دکتر رضا مرادی غیاث آبادی باستان ستاره شناس ، در جلسات سخنرانی خود به مراسم دیدار طلوع خورشید انقلاب تابستانی در کنار چارتاقی نیاسر و در بامداد روز آدینه دوم تیر ماه اشاره کرده بودند و از همان زمان برنامه ریزی سفر را آغاز کرده بودیم.

روستای زیبای نیاسر در 25 کیلومتری شمال غربی شهرستان کاشان در حاشیه­ی کویر مرکزی ایران قرار دارد.
ساعت 2 پسین به نیاسر رسیدیم هوا بسیار گرم ولی پاکیزه بود در بدو ورود دکترغیاث آبادی به استقبال گروه مشتاقان آمدند و ما را به محلی که مسئولین محترم شهرداری و پایگاه میراث فرهنگی نیاسر از قبل برایمان آماده کرده بودند راهنمایی کردند ، که در اینجا جا دارد از میهمان نوازی گرم و صمیمانه­ و همکاری­های مفید این عزیزان قدردانی کنیم.
پس از ناهاری مختصر همراه با استاد غیاث آبادی ، گفت­وگو و بحث­های فرهنگی و تاریخی زودتر از معمول شروع شد و همچون همیشه بسیار از ایشان آموختیم ، و آگاه شدیم که بامداد آدینه پدیده­ی دیگری نیز اتفاق می افتد ، پدیده ی نادری که ممکن است هر سی سال یک بار رخ دهد و آن مقارنه­ی ماه و پروین است و اگر شانس با ما یار باشد و آسمان غبار آلود یا ابری نباشد می­توانیم آن را مشاهده کنیم...

پسین در کوچه پس کوچه­های نیاسر قدمی زدیم تا به گوشه­هایی از این روستای زیبا و باستانی را از نزدیک ببینیم، وجود چشمه ای زلال با درخت چناری کهنسال که آثار سوختگی بر آن مشاهده می­شد ­، مسجدی نوساز بر جایگاه نیایشگاهی باستانی و یک گورستان قدیمی نشان دهنده­ی تقدس این ناحیه در روزگاران گذشته می­باشد که متاسفانه امروزیان نه تنها این قداست را محترم نمی­شمارند بلکه با بالا رفتن از این چنار باستانی و آلوده کردن آب چشمه یا از بین بردن ماهی­های آن گویا قصد دارند تا تیشه بر ریشه­ی فرهنگی خود بزنند.
چشمه اسکندریه از کنار چارتاقی سرچشمه می گیرد و پس از عبور از زیر مسجد و گذشتن از باغ تالار به آبشاری زیبا تبدیل شده و وارد دشت می شود ، آن بخش از چشمه که در واقع نخستین جایی است که آب دیده می­شود به نام « چشمه زنونه » معروف است و این نشان اهمیت و احترام آب و نگهبان آن « آناهید » نزد نیاکان فرهیخته­ی ما بوده است ؛ .. بانوان گروه از آب چشمه نوشیدند و پس از آن برای دیدن چند باره­ی چارتاقی بالای تپه رفتیم و متاسفانه باز هم صحنه­ی غم انگیز خراشها و کنده کاری­ها و نوشته­هایی برای مثلا یادگاری­! بر یکی دیگر از آثار باستانی، دل­ها را به درد آورد...
در چارتاقی بالاترین نقطه ی غروب خورشید را در آغاز تابستان ، به همراه استاد تماشا کردیم و درهمین ابتدای کار، عکس برداری­ها و فیلم برداری های عجولانه شروع شد جوری که انگار فردایی نخواهد بود و ما برای دیدن غروب آمده ایم نه طلوع .

دکتر توضیح دادند که چارتاقی نیاسر قدمتی در حدود دو هزار سال دارد و یک تقویم آفتابی است و به جز اینکه از نظر معماری ارزش زیادی دارد و در این مدت با مرمت های اندک همچنان پا برجا باقی مانده است ، از نظر محاسبات نجومی هم بی نظیر و شگفت انگیز است.
در این چارتاقی سازوکاری اندیشیده و ساخته شده است که چند هنگام سالیانه را بتوان با دیدار طلوع خورشید از میان روزنه‌های تشکیل شده در میان اضلاع داخلی پایه‌های بنا تشخیص داد. این چارتاقی، تنها نمونه سالم‌ باقی‌مانده از میان ده‌ها چارتاقی ایران است که پس از حدود دو هزار سال، همچنان کاربری تقویمی و رصدی خود را تا به امروز حفظ کرده است و می‌توان از جمله در آغاز تابستان به مشاهده طلوع خورشید از میان روزنه ویژه آن پرداخت. در بسیاری از تقویم‌های آفتابی دیگر ، این امکان تنها با دیدار سایه‌های خورشید بامدادی فرا دست می‌آید؛ اما در چارتاقی نیاسر علاوه بر سنجش دقیق زمان از طریق سایه‌های ایجاد ‌شده در میان پایه‌های چندگانه داخلی بنا که در حکم یک آفتاب‌سنج دقیق هستند؛ می‌توان قرص خورشید را نیز از روزنه ویژه‌ای که رو به سوی محل طلوع خورشید در انقلاب تابستانی دارد، تماشا کرد. برآمدن باشکوه خورشید از این روزنه، علاوه بر اثبات انجام محاسبات نجومی در ساخت این بنا، ما را به یاد روزگارانی می‌اندازد که به گمان در چنین هنگامی، آیین‌هایی ویژه در آنجا برگزار می‌شده است. گردهمایی‌‌هایی که گویا با آیین نیایش زروانی که ریشه‌ای ژرف با خورشید و پدیده‌های کیهانی داشته، در پیوند بوده است.
در نزدیکی چارتاقی نیاسر، نمونه‌ای از یک ساعت آفتابی کهن نیز وجود داشته است که متأسفانه در سالیان اخیر منهدم شده است. این ساعت همراه با چارتاقی، مجموعه‌ای کامل از ابزارهای زمان‌سنجی را فراهم کرده بوده‌اند...
لکه های ابری در آسمان پدیدار گشت و همه نگران شدیم که نکند ابرها دیدار طلوع خورشید را از ما دریغ کنند.
شام را در باغ تالار خوردیم ، باغی زیبا و دیدنی با درختان کهن سال ، در قسمتی از این باغ عمارت بسیار زیبایی به نام کوشک وجود دارد که قدمت آن به دوران صفویه می رسد. پس از شام در چارتاقی گرد هم آمدیم باد می­وزید و ما بار دیگر بر این فرضیه که اینجا آتشکده ای بوده خندیدیم زیرا که باد در چارتاقی شدت بیشتری نسبت به بیرون داشت آنچنان که اگر آتشدانی می­بود تنها آتش خاموش نمی­شد بلکه آتشدان نیز از جا کنده می­شد . سپس روی تپه ی بالای چاتاقی ستاره شناس گروه به معرفی صور فلکی و پاسخ به پرسش ها پرداخت ، هوای پاکیزه ، دوستانی همدل و همراه و بحث­های علمی و فرهنگی جذاب ، همراه با نوشیدن چای و از همه جذاب تر یادی از حماسه­ی ملی آرش با خواندن شعر آرش کمانگیر، شب تیرماه فراموش نشدنی­ای را در خاطر همگان به جای می­گذاشت.
به انتظار نشستیم ، آسمان را غبار پوشانده بود ، مقارنه­ی ماه و پروین از ساعت 2:30 تا نزدیکی های طلوع خورشید باید قابل رویت باشد اما   ابرها همچنان خودنمایی می کردند ، ولی از آنجایی که هیچ وقت ماه پشت ابر نمی ماند ، دیری نپایید که ابتدا ماه و سمت راست آن ناهید و سمت چپ چسبیده به ماه خوشه­ی پروین را شاهده کردیم ، پدیده ی نجومی بسیار زیبا و با شکوهی بود.
کم کم باید خود را آماده ی دیدن طلوع خورشید می کردیم ، آرام آرام دیگر دوستداران کنار چارتاقی گرد آمدند ، مسئولین میراث فرهنگی نیز از راه رسیدند ، چند گروه فیلمبردار نیز برای تهیه­ی فیلم مستند آمده بودند ؛ دوربین ها روی پایه ها محکم شد و همگی در جایگاه هایی که استاد قبلا راهنمایی کرده بودند قرار گرفتیم ، خوشبختانه طلوع خورشید در انقلاب تابستانی از دو زاویه­ی چارتاقی قابل مشاهده است ، خورشید طلوع کرد قرص کامل خورشید را از روزنه­ی ویژه ای رو به سوی محل طلوع خورشید تماشا کردیم ، بر آمدن با شکوه خورشید را بر فیلم و عکس و از آن مهم تر در خاطر ثبت کردیم ،

دکتر غیاث آبادی در باره­ی این پدیده ی طبیعی توضیح دادند:
خورشید در حرکت سالیانه خود از دید ناظر زمینی ، در آغاز تابستان به بالاترین نقطه طلوع و غروب خود می‌رسد که به اندازه 5/23 درجه از نقطه اعتدالین فاصله می‌گیرد. در این هنگام خورشید از بالاترین جایگاه طلوع خود در افق شمال خاوری برمی‌دمد و در بالاترین جایگاه غروبگاهی خود در افق شمال باختری فرو می‌رود. حرکت روزانه خورشید در آسمان نیز در این هنگام به بالاترین خط سیر خود باز می‌رسد که بیش از دیگر روزهای سال به قطب آسمانی نزدیک شده و در نتیجه بلندترین روز سال و کوتاه‌ترین شب سال را پدید می‌آورد. در این روز و در لحظه ظهر خورشیدی، زاویه میان خورشید و افق جنوبی بیشتر از هر روز دیگر است و آفتاب در این روز به کمال و اوج سالیانه خود دست می‌یابد.
بی گمان در روزگار پیشین در چنین هنگامی ، آیین های ویژه ای در این مکان برگزار می شده است.
عکسی همگانی در چاتاقی انداختیم و به دعوت شهرداری برای صبحانه به کوشک باغ تالار رفتیم. بعد از صبحانه با آقای اکبرزاده برای ساعت 12 قرار گذاشتیم تا به دیدن غار رئیس برویم.
دیگر وقت آن رسیده بود که کمی استراحت کنیم تا در ادامه ی برنامه در داخل غار رئیس خوابمان نبرد !!
غار رئیس غاری دست ساز و غیر طبیعی است که در ورودی آن در باغ تالار قرار دارد و به گفته ی آقای اکبرزاده این غار محلی برای ریاضت کشیدن و رسیدن به مراحل بالای عرفانی نزد بزرگان دینی آیین میتراییسم بوده...
پس از صرف ناهار و قدری استراحت نیاسر را ترک کردیم ،
باری سفری دیگر پایان گرفت ،
سفری پر از آموختنی­های علمی ،
پر از دیدنی­های فراوان و سرشار از آرامش.
ساعت 10 شب آدینه دوم تیر ماه طلوع دود را از چهارراه ورودی تهران مشاهده کردیم!.

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : (1)