رضا مرادی غیاث آبادی

تخریب بزرگان

دو تن از دوستان عزیز در پاسخ به بخش نخست این گفتار گفته بودند که «چرا دانشمندان و بزرگان ما در فعالیت های ملی گرایانه پیشقدم نمی شوند و برای هدایت شور و شوق جوانان یاری و همکاری نمی کنند ؟» در این زمینه (ضمن یادآوریِ متفاوت بودن ِفعالیت های ملی گرایانه با ایران شناسانه) می توان به چند نکته اشاره کرد :

1. معمولا سطح علمی ِمتوسطِ اعضا و شرکت کنندگان چنین فعالیت هایی پایین است و گاهی فاقد آگاهی های اولیه از فرهنگ ملی هستند. در چنین وضعیتی که سطح معلومات و آگاهی ها، اختلاف فراوانی دارد، تفاهم مناسبی شکل نخواهد گرفت و نخواهند توانست برای یکدیگر مفید باشند.

2. گاهی اوقات انتظار معمولِ شرکت کنندگان چنین گردهمایی ها و فعالیت هایی، شنیدن سخنانی کلی و شورانگیز در جانبداری از باورها و روش های خودشان است. آنان به ندرت حوصله ی شنیدن سخنان فنی و تخصصی را دارند و معمولا به دنبال آموختن مطلب تازه ای نیستند؛ چرا که تصور می کنند هر آنچه که باید می دانسته اند را می دانند. بدیهی است که در چنین وضعیتی، دانشمندانی که از آنان یاد شده، خانه نشین می شوند و «سخنورانی» یکه تاز میدان می شوند که به دلیل برخی فعالیت های پرهیاهو، با دانشمندان اشتباه گرفته می شوند.

3. دانشمندانی که از آنان یادشده، از بسیاری فعالیت ها دوری نگزیده اند، بلکه بسیاری از علاقه مندان، توجهی به کوشش های آنان ندارند و تصور می کنند فعالیتی وجود ندارد. در گردهمایی ها و کارگاه ها و همایش های جدی و علمی، به ندرت اثری از حضور چنین علاقه مندانی دیده می شود. برخی از این جوانان پرشور و فعال، در همایش ها یا انجمن هایی حضور بیشتر دارند که دارای رنگ و بوی احساسی و شورمندانه، و توأم با شعر و سرود و موسیقی باشد. بی تردید منظور من کم قدر کردن چنین جمع هایی نیست، بلکه منظور این است که ساختارها و شیوه ها با یکدیگر متفاوت هستند.

4. اگر منظور از «شرکت در فعالیت ها»، همکاری در بیان اعتراض ها و امضا و انتشار بیانیه ها و اعتراض نامه هایی باشد که این روزها به فراوانی دیده می شود؛ به گمان من چنین اعتراض هایی نیز گونه هایی متفاوت و بی ارتباط با یکدیگر دارند. برای نمونه، اعتراض ها و موضع گیری های متخصصان و اعتراض هایی که بنیادگزاران آن تنها به دنبال سیاهی لشکری از امضا و حمایت هستند. برخی از این دسته، امضاها را نه برای موضوع ِمورد اعتراض، که برای کسب وجهه و اعتبار خود نیاز دارند. از همین روی است که «تبلیغات» زیادی هم برای هر چه بیشتر شدن تعداد امضاها انجام می شود. دست کم تصور می شود که هر چه تعداد امضاها بیشتر باشند، تاثیر بیشتری خواهد گذارد و مفیدتر واقع خواهد شد.

در چنین مواقعی، کیفیت امضا (که از آن ِچه کسی و با چه سابقه و تخصص و اعتباری است) بسیار مهم تر از کمیت امضا است. اگر نیک بنگریم، خواهیم دید که بسیاری از اعتراض نامه ها، تاثیری بر مخاطب خود نگذاشته اند. یکی از دلایل آن نیز چنین است که امضاهای فراوان در یک اعتراض نامه، هنگامی مفید است که با مسائل خاصی همچون رفاه عمومی یا مواقعی که خواست و اراده ی همگانی مطرح است، سروکار داشته باشد. اما هنگامی که موضوع درخواست یا اعتراض یا اعلان خطر، به مسئله ای باز می گردد که نیاز به بررسی تخصصی و اظهارنظر صاحب نظران و کارآشنایان دارد، هزاران امضای احتمالی، ارزش امضای متخصصان را نخواهند داشت.

یک متخصص ِمطلع است که می تواند تشخیص دهد کلنگی که بر بدنه ی بنایی باستانی فرو می آید، کلنگ یک تخریب چی است یا کلنگ یک مرمت گر. افکار عمومی در این مورد خاص، توان چنین تشخیصی را ندارد و دخالتشان در جاهایی که نیاز به نظر اهل فن دارد، مشکلی را حل نمی کند.

5. عامل موثرِ دیگر در این زمینه، وجود تعدادی کسانیست که استاد «خود بخودی» هستند. یعنی کسانی که سابقه و دستاورد پژوهشی در موضوع و رشته ای که خود را بدان منتسب کرده اند، ندارند. بلکه تنها با ایجاد نوعی جاذبه و بیان سخنانی زیبا و جذاب و شعارآلود، توجه مخاطب را که معمولا او نیز نوآموزی کم اطلاع و ناوارد است، به خود جلب می کنند. این عده (که البته بسیار اندک هستند) می کوشند تا خود را با تخریب شخصیت دیگران و بی سواد دانستن هر نویسنده و پژوهشگری، بزرگ جلوه دهند. اینان معمارانی هستند که هیچ بنایی نساخته اند. همچون یکی - دو نفری که خود را متخصص بعضی زبان های باستانی می دانند، اما تاکنون یک صفحه ترجمه ی متون باستانی از سوی آنان منتشر نشده است. برای نمونه می توان از سخنان ناشایست یک متخصص خودخوانده ی زبان پهلوی خطاب به چندین استاد ممتاز زبان پهلوی که کتاب های پهلوی متعددی را ترجمه، تصحیح و منتشر کرده اند، یاد کرد. چنین اعمالی، عواقبی را به همراه می آورد که موجب گله ی این دوستان شده است.

6. یکی دیگر از نکته هایی که می توان به آن اشاره کرد، فضای به شدت مسموم فعلی است. اختناق و نبود تحمل آزادی بیان از همه سو و حتی متاسفانه از سوی بعضی میهن پرستان و مدعیان آزادی بیان به حداقل ممکن، و فضای سرکوب ناشی از تهمت و هتک حیثیت بزرگان به حداکثر میزان خود رسیده است. بدون تعارف باید گفت که عده ای از اشخاص کم سن و سال که باید افتخار کنند که بتوانند با پیشکسوت دانشمندی حرف بزنند، به سادگی به خود اجازه می دهند که به خاطر یک تفاوت عقیده، هر اتهام سخیفی را نثارش کنند. استادی که افتخار داده و دعوت جمعی را پذیرفته، باید از آنان بشنود که «اگر می دانستیم چنین خواهی گفت، دعوت نمی شدی». گمان نمی کنم برای این سخن نیاز به آوردن نمونه و شاهد باشد و هر کدام ما، بارها و بارها دیده ایم که چگونه دانشمندی بی مانند را به دلیل یک اظهارنظر تحقیر کرده اند و هرآنچه شایسته خودشان بوده، نثار او کرده اند.

در این موارد، نقش همان فرصت جویان و محرکان احساسات جوانان را بسیار می دانم. چرا که کسانی که در پی بهره گیری از احساسات عامه و جلب توجه هستند، همیشه دانشمندان را سد راه خود دیده و کوشیده اند با روش های مختلف آنان را بکوبند و حیثیتشان را خدشه دارد کنند. بدیهی است که در چنین هنگامه هایی، دانشمندان گوشه ی سکوت را می گزینند؛ چرا که دارای آن جسارت و نافروتنی نیستند تا بتوانند چنین کسانی را به چالش بگیرند. این ویژگی که متاسفانه اوج نیز گرفته است، به نظر من آنقدر تازگی دارد که در هیچ زمانی از تاریخ ایران سابقه نداشته است.

ما هنوز هم دانشمندان بزرگی در حد و پایه ی استادان و زنده یادان : پورداوود و صفا و خانلری (که دوستمان از آن ها یاد کرده) داریم و به فراوانی هم داریم؛ ولی آنان را خرد کرده و بی حرمت کرده ایم. نسل های پیشین ما به خود اجازه ندادند تا با چنین مردانی جز با احترام و بزرگ منشی سخن گویند. میان نقد آنان با تخریب آنان تفاوت قائل شدند و حد و حریم و اندازه نگاه داشتند. برخی از نسل امروز چنین حرمت و حریمی را کمتر درک می کند. بی گمانم اگر نسل ما در زمان آنان وجود داشت، در آن زمان هم اثری از استادان بزرگی چون همایی و قزوینی و اقبال و شفق وجود نمی داشت.

بیایید گشت و گذاری بکنیم و ببینیم سوژه ی امروز برای تخریب کیست و گناهش کدام اظهارنظرش است ؟ اگر نیک بنگریم، پّرِ خود در آن خواهیم دید.

دوستدار، رضا مرادی غیاث آبادی
شهریورماه 1387

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : (1)