تعامل اندیشه و توانایی در نقوش جیرفت

دومین روز همایش جیرفت، در نخستین بخش خود با ارایه ی مقاله ی هانری پال فرانکفورت، یکی از کارشناسان عصر مفرغ در آسیا، به کار خود ادامه داد.

به گزارش روابط عمومی همایش جیرفت، فرانکفورت در سخنرانی خود با عنوان «سنگ های سیاه و هنر در کرمان و آسیای مرکزی» گفت : «مقایسه ی کرمان و آسیاس مرکزی در رابطه با سنگ سیاه، این حس را تداعی می کند که انواع مصنوعات، موضوعات هنری و سبک تزیین، همچنین قاعده ی ترتیب زمانی آن ها متفاوت هستند.»
وی عناصر تکرار شونده در نقوش نگاره های جیرفت را، انسان، حیوانات، آب و گیاهان نام برد و افزود : «علی رغم این تفاوت ها این طور به نظر می رسد که بین کرمان و آسیای مرکزی، در مقاطع میانی زمین شناسی، رابطه ای وجود داشته است.» این پژوهشگر مهم ترین ویژگی آثار مکشوفه را محوریت انسان و مسایل پیرامون آن عنوان و تصریح کرد : «تقارن مرکزی و موتیف های تکراری از درخت و حیوان، مهم ترین مشخصه ی این اشیاء هستند.»
او همچنین از وجود حیوانات افسانه ای و الهه های شاخ دار به عنوان دیگر موتیف های این کمپوزیسیون ها نام برد و یادآور شد : «در این تصاویر الهه ها عمدتا انسان هستند و بر حیوانات توفق دارند، همان طور که حیوانات وحشی و کفتار بر مار و درخت برتری دارند.»

دکتر رضا مرادی غیاث آبادی، دیگر سخنران حاضر در این نشست درباره ی «شباهت سنگ نوشته ی کن چرمی در شرق کردستان و شباهت آن با خطوط هندسی الواح کشف شده در جیرفت» گفت : «تاکنون شانزده لوح با خطوط هندسی در سراسر ایران کشف شده است که بخش عمده ای از آن در شوش و یک مورد بر روی جام سیمین مرودشت در نزدیکی تخت جمشید بوده است، اما با توجه به کثرت الواح به دست آمده در یک سال گذشته در کنار صندل، کارشناسان اطلاق نام خط ایلامی  را بر آن صلاح ندانستند.»
غیاث آبادی خاطر نشان کرد : «شاید با تکمیل و ادامه ی مطالعات به این نتیجه برسیم که این نوع خط، خطی فراگیر و مقدم در ایران باستان بوده است. همچنین ممکن است بین این نقوش هندسی و طرح های بدوی در نقوش گلیم های کرمان و جیرفت، مفاهیم یکسانی وجود داشته باشد.»

اما دومین بخش سخنرانی های صبح به ارایه ی سه مقاله در حوزه ی نشانه شناسی اختصاص داشت. ابتدا حمیدرضا شعیری که با عنوان «بررسی نظام گفتمانی جسمانه ای و تراجسمانه ای در هنر جیرفت» سخن می گفت، زبان را متشکل از دو لایه ی توانستن و دانستن عنوان کرد و ادامه داد : «هر جا سخن از شکل و صورت و رابطه ی آن با محتوا مطرح شود، پای نشانه شناسی به میان می آید.»
وی با تاکید بر رابطه ی بین صورت و محتوا در نقوش اشکال جیرفت اظهار داشت : «حضور مادی زبان در این اشکال بسیار واضح و حتی گاه برتر از بعد زبانی آن است.»

شعیری همچنین در تحلیل این اشکال توضیح داد : «در نظام ساختاری این ظروف سه بعدی، بودن تصاویر بیش از هر چیز دیگر جلوه می کند و این امکان را فراهم می سازد که در مواجهه با  آن ها از یک رابطه دیداری، فراتررویم.» وی افزود : «اما سوال اینجاست که با توجه به اینکه این آثار مشمول زمان شده اند آیا صرفا کارکرد مصرفی داشته اند یا هنری و یا هر دو مسئله هم زمان مطرح بوده است ؟»
شعیری در بخش دیگری از سخنان خود به حضور یک رابطه ی بالا و پایین یا نظام مثبت و منفی در فضای تصویری اشکال اشاره کرد و ادامه داد : «آمیختگی دو بعد جسمانه یعنی قدرت و بازو بعلاوه بعد اندیشه و تفکر، نظام گسترده ای را ایجاد کرده است که انسان را رو به صعود و در حاشیه ای امن تجسم کرده است که البته در برخی تصاویر این رابطه عوض شده است.»
شعیری همچنین به ایجاد فضای پرسپکتیو حاصل از رابطه ی بین تصاویر اشاره کرد و گفت : «بر این اساس می توان نتیجه گرفت انسان جیرفتی قادر بوده دو نظام توانشی و اندیشه را در کنار هم بیان و کنشی گفتمان مدار را ایجاد کند.»

دکتر علی عباسی نیز با عنوان «نشانه شناسی تصاویر ظروف هنری در جیرفت و طبقه بندی آن ها» به بحث گفته پردازی در این آثار پرداخت.
عباسی گفته پردازی را عملا تولید و پرداخت گفته توسط گفته پرداز دانست : «برای مطالعه ی گفته پردازی باید به مطالعه ی محصول و نتیجه ی این عمل یعنی خود گفته پرداخت، چرا که گفته پرداز با تولید گفته بر آن است که باوری را در گفته خوان به وجود آورد یا او را از باوری دور کند.»
عباسی، نشانه های آثار جیرفت را به سه دسته ی شمایلی، نمایه ای و سمبلیک تقسیم کرد و گفت : «در همه ی آثار، سه کنشگر انسان، حیوان و گیاه حضور دارند که انسان ها و حیوان ها در اکثر مواقع، کنشگر و گیاهان بیشتر جنبه ی تزیینی دارند.»
وی در بخش دیگری از سخنان خود به نوعی پویایی در این تصاویر اشاره و اظهار داشت : «گاه انسان ها در طی یک مسیر از طبیعت دور و به فرهنگ نزدیک می شوند و این می تواند نشان از دور شدن از جامعه ی ابتدایی و ورود به جامعه ی پیچیده تر باشد.»
 
در دومین بخش از دومین روز همایش بین المللی تمدن جیرفت، ابتدا دکتر «مارگارتا تنگبرگ»، باستان شناس سوئدی به ارایه ی مقاله ی تحقیقی خود درباره ی «مردم و گیاهان در دره ی هلیل رود، در دوره ی مفرغ و ملاحظات باستان گیاهی» پرداخت.
به گزارش روابط عمومی همایش جیرفت، دکتر تنگبرگ در ابتدای سخنرانی خود گفت : «اقتصاد امرار معاش در سرزمین هند و ایرانی در طول دوره ی مفرغ، بر پایه ی کشاورزی و گله داری بوده و فعالیت های گروهی در دره های آبرفتی، از جمله هلیل رود، متمرکز بوده. این دره ها گونه های عظیم حیوانی و گیاهان وحشی که برای مقاصد گوناگون به کار می آمدند را در بر گرفته بود.»
او در ادامه توضیح داد : «تحلیل بقایای کامل گیاهی (بذرها، میوه ها، چوب و ...) از منطقه ی کنار صندل، نزدیک جیرفت، به ما این اجازه را می دهد که عصر مفرغ با اقتصاد مبتنی بر رستنی ها را در دره ی هلیل با توجه به گونه ی کشاورزی و گیاهان وحشی، احیا کنیم.»
او در پایان خاطر نشان کرد : «به نظر می رسد اقتصاد کشاورزی در کنار صندل، بر اساس تولید غلات، جو و گندم بوده است. آثار زراعت اولیه ی گونه های میوه ای از جمله خرما و انگور هم از منظر منطقه ای، مورد بحث هستند.»

دکتر مرجان مشکور، سخنران بعدی این نشست بود که سخنرانی خود را با عنوان «اقتصاد مکان های شهری حوزه ی هلیل رود، یک بررسی از جنوب تا شمال کنار صندل» ارایه داد. او در ابتدا گفت : «در این مقاله، مقدمه ای بر موضوع بهره کشی از حیوانات و اقتصاد معیشتی کنار صندل در طول عصر مفرغ را مطرح کرده ایم. هدف از این مقاله دو مورد است : اول به پر بار کردن اطلاعات جانورشناسی مربوط به دوران باستان که از چهار نوبت حفاری گذشته در کنار صندل جنوبی و شمالی دریافت شده می پردازیم، و پس از آن ما برای تکمیل این اطلاعات، متن غنی اطلاعات معاصر دیگری را که به واسطه ی عملکرد دیگر پروژه ها از مناطق امتداد جنوب شرقی ایران به دره ی سند در شرف روشن شدن است پیگیر هستیم.»
وی افزود : «در ضمن، ما نمونه ی کاملی از موارد جانوری مربوط به آن منطقه را بعد از چهار مرتبه حفاری جمع کردیم، هنوز بعضی از حوزه های فعالیت تخصصی که برای بررسی در این مکان های بزرگ و مختلط باقی مانده، وجود دارند. تاکنون تقریبا دو هزار نوع جانور از دو منطقه ی جنوب و شمال کنار صندل، بررسی شده و این برداشت قوی و موثق درباره ی الگوهای معاش مراکز شهری در این مناطق در عصر مفرغ را میسر می سازد.»
او در پایان صحبت هایش گفت : «شکار یک فعالیت حاشیه ای در این مناطق بوده. ما علم رده بندی گونه ی گاوها (گله ی گاو و گاو کوهان دار) را مورد بررسی قرار دادیم و حضور موجود دوم  (گاو کوهان دار)، نشانه ی ارتباط  بین جنوب شرقی ایران و دره ی ایندوس است. زیرا گاو کوهان دار، بومی فلات ایران نیست.»

دکتر روجر ماتیوز دیگر سخنران دومین روز همایش، درباره ی «احشام کوهان دار جیرفت، جنوب ایران : بین هند و میان دو رود» سخنرانی کرد.

او در این باره گفت : «من در این مقاله ترسیم روی ظروف سنگی حفاری شده و دیگر تصاویر احشام کوهان دار را بررسی می کنم. این حیوانات در هند در طول دوره ی نو سنگی اهلی شده بودند و در سراسر دوره ی مفرغ به سوی غرب حرکت کردند. این تصاویر تا اواخر هزاره ی سوم قبل از میلاد در هنر پیکر نگاری میان دو رود و تا دومین هزاره ی پیش از میلاد در اوانت (شرق مدیترانه) و آناتولی نمودار می شوند. به جهت اکتشاف در چگونگی امرار معاش، محیط زیست و پیکر نگاری آیینی با استفاده از احشام کوهان دار، من مدرکی از منطقه ی هلیل رود را به عنوان یک نقطه ی شروع برای بحثی گسترده تر از این موضوعات بررسی خواهم کرد.»

هنر دوره مفرغ، فصلی تازه از کنار صندل

در بخش دوم این نشست ابتدا «هالی پیتمن» درباره ی «هنر دوره ی مفرغ در ایران : فصلی جدید از کنار صندل» سخنرانی کرد. او در این باره گفت : «شش نوبت حفاری های کنار صندل جنوبی، حدود ده مهر را به همراه داشته است. تنوعی که در مجموعه دیده شده، خیلی وسیع است که از چند نوع متفاوت مهر مسطح و همچنین مهر استوانه ای که در چند سبک متفاوت حکاکی شدند، تشکیل می شوند. اکثر مهرها مثل یافته های مشابه از فلات ایران در تپه یحیی و شهداد هستند. چندتایی با هنر حکاکی دره ی سند قابل مقایسه هستند. تعداد کمی به طور واضح میان دو رودی هستند که به ما اجازه می دهند نتایج ثابت ترتیب زمانی، همچنین استنتاج هایی درباره برخوردها با مکان های دور دریافت کنیم.»
او در پایان درباره ی حوزه ی کامل مواد حکاکی از جنوب کنار صندل توضیح داد و گفت : «تنوع عظیم این مواد نشان می دهد که این مکان، مرکزی برای تجارت بازرگانان از سراسر فلات تا شرق و دره ی سند بوده است تا مواد خام و مواد پردازش شده را مبادله کنند.»

«وندی ماتیوز» در ادامه ی این نشست درباره ی «معماری و محیط ساختمان در جیرفت، جنوب ایران» توضیح داد و گفت : «در این مقاله ماهیت معماری و محیط زیست مجسم شده بر کاسه های سنگی حفاری شده در جیرفت را بررسی خواهم کرد. به خصوص ظاهر استادانه ی عمارات مجسم شده در جیرفت را در پرتو تئوری باستان شناسی نوین و مطالعات اصول و سطوح باستان شناسی تحلیل می کنم. عمارات و نمای معماری مجسم شده در جیرفت با عمارات و نمای معماری در مکان های دیگر اواخر هزاره ی سوم پیش از میلاد در جنوب و شمال میان دو رود به جهت بررسی شباهت ها و تفاوت ها در باستان شناسی تاریخی، قابل مقایسه است.»

گفتنی است در پایان این نشست، جلسه ی پرسش و پاسخ میان حاضران و استادان، صورت گرفت.

در همین زمینه :

همایش بین المللی تمدن جیرفت - The international Congress Jiroft Civilization

گزارش تصویری از نخستین روز همایش تمدن جیرفت

گزارشی کوتاه از همایش جیرفت - Short Reporting of Jiroft Congress

گزارشی کوتاه از بخش دوم روز نخست همایش جیرفت

گزارشی کوتاه از دومین روز همایش جیرفت

همایش علمی تمدن جیرفت در تهران به پایان رسید

مجیدزاده : همایش جیرفت دنیا را با این منطقه آشنا می کند

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : 0