این نوشتار به زبان فارسی - تاجیکی و به خط سرلی است

Дар оинхои бостонии Эрон барои хар чашн ва ё маросими мазхаби хоне густурда мешуд, ки дар он илова бар олот ва асбоби ниёиш монанди оташдон, мохруй ва барсум, фаровардхои фасл ва хурокихои гуногуне низ бар сари хон (Xwan) нихода мешуд. Зеро хурдани хуроки мазхаби яке аз расмхои дини буд ва маязд (Mayazd) номида мешуд.

Ин хонро бар суфае баландтар аз сатхи замин мечиданд. Тартиби карор гирифтани ашё бар руйи хон назми вижае дошт ва намоди аъдоди мукаддас буд. Хамеша кушиш мешуд хони наврузи, ки мураттаб ва мукаддастарин рузи сол аст, харчи бештар рангин бошад.
Маъмулан дар ин гуна хонхо аз бехтарин бофтахо (порчаи сафедранг) барои пушиши зери хон ва нафистарин кобхо, шамъдонхо, оташдонхо истифода мешуд. Акнун ба шархи ачзои мухталифи хони наврузи мепардозем.

Хафт СИН, хафт ШИН ё хафт ЧИН

Хони наврузи хафт пояи асли дорад, ки хафт син хонда мешавад ва чизхоеро шомил мешавад, ки нахустин харфи онхо син аст. Харчанд бархе аз афрод дар хафт син будани он шак кардаанд ва мепиндоранд, ки баъд аз хамлаи арабхо ва эъчоди тагйироти дини дар Эрон ва Осиёи Маркази, ин суфра хам дучори дигаргуни шудааст. Вале бар асоси асноди таърихи ин иддао вокеият надорад.
Барои мисол, онхо мегуянд ирониён пеш аз Ислом хафт шин доштанд ва бар сари хони наврузи шароб ва шахд мегузоштанд. Вале хардуи ин вожахо араби хастанд ва агар ирониён карор буд шароб бар сари хони наврузи бигзоранд бояд хафт мим мегузоштанд. Чун муодили форсии шароб май аст.
Бархе дигар гуфтаанд, ки ирониён пеш аз Ислом бачои хафт син, хафт чин доштанд ва маводи хони наврузиро бар руйи хафт зарфи чини мегузоштанд. Аммо гуё онхо фаромуш кардаанд, ирониёни бостон тамоси мустакиме бо Чин ва хатто дар бархе аз китобхои кадими вожаи киниёнро бачои чиниён ба кор бурдаанд, ки бештар манзури ахолии Самарканд будааст.
Ин суфраи хафт син ба ёди Амшоспандон барпо мешавад.

Хафт СИН

Сабзаи навдамида: Сабзахоро ба теъдоди хафт ва ё дувоздах, ки шумори мукаддаси бурчхо аст, дар кобхои гаронбахо сабз мекунанд. Дар кохи подшохон 20 руз пеш аз Навруз дувоздах сутун аз хишти хом бар меоварданд ва бар руи хар як аз онхо яке аз галлотро мекоштанд, хуб руидани хар як аз онхоро ба фоли нек мегирифтанд, ки он дона дар он сол пур бор хохад буд. Дар шашуми Навруз он галлотро мечиданд ва ба нишонаи баракат ва бовари дар толор пахш мекарданд.
Хонаводахо маъмулан се коб аз сабзахоро ба нишонаи "хумат, хухт ва хуришт" бар хон мениходанд ва бар руйи онхо гандум, чав ва арзан, ки хуроки аслии мардум буд сабз мекарданд. Ранги сабзи онхо ранги милли ва мазхабии ирониёне буд ва хони наврузиро зиннат мебахшид. Сабз шудани дона намоди амшоспанд Амрдод аст. Мардум бар ин боваранд, ки фарухари некон боиси болида ва сабз шудани донахо бар хангоми бахор мешавад.

Самну: Аз чавонахои тоза расидаи гандум сохта мешавад. Аз ончое ки фарухархо боиси руидани гиёхон ва чавона задани онхо мешаванд, хурдани ин чавонахое борур сабаби неруманди ва бовари дар тамоми сол мегардад.

Санчид: Яке аз мевахоест, ки дар хони наврузи гузошта мешавад. Чун буи баргу шукуфаи дарахти он мухаррики ишк ва дилбохтаги аст, ки аз мукаддамоти аслии тавлид ва зоидаги аст, пас вучуди он нишонае аз зоиши гиёхоне аст.

Себ: Рустоиён себро дар хумхои вижае нигахдори мекарданд ва пеш аз Навруз ба якдигар хадя медоданд. Себ бо зоиши хум нисбат дорад. Бадин сурат ки аглаби дарвеше себро аз васат нисф мекарданд ва ниме аз онро ба зан ва нимаи дигарро ба шавхар медоданд. Бадин тартиб мард аз аъким будан ва зан аз нозои рахо мешуд.

Сиккаи зард ва сафед: Намоде аз Амшоспандони Шахривар, ки нигахбони фулузот аст ва будани он бар сари хон мучиби баракат ва саршории даромади инсон мегардад.  

Ачзои дигари хони наврузи Бештар

1- Оташдон: Оташдон ки аз оташи хонадон моя мегирифт дар хамаи оинхои мазхаби ба кор мерафт ва бояд дар миёни хон нихода мешуд ва донахои мукаддаси испанд ба хамрохи чубхои хушбу дар канори он чой доштанд.

2- Мохрави ва Барсум: Мохрави хамон барсумдон аст. Ба иллати ин ки тегахои нигахдорандаи барсумхо шакли хилоли мох аст, аз ин ру онро мохрави меноманд. Шохахои кутох аз анор, бед, анчир ав зайтунро ба дарозои се банд мебуриданд ва онхоро ба теъдоди се, хафт, дувоздах ё бисту як бар сари хон бар мохрави чой медоданд. Барсумро маъмулан бар сари хони гизо хам карор медоданд, намоди баракати ниёхе буд. Дастае аз онро пеш аз хурдани гизо ба даст мегирифтанд ва офарин мехонданд. Дар давраи Сосониён барои ин ки хони шохон шукухи бештаре дошта бошад ин тиркаро аз зар (тилло) месохтанд ва ба онхо зарринтира мегуфтанд. Кам кам барсумхои фулузи ба оинхои дини хам рох ёфт.

3- Китоби мукаддас: Чун чашни Навруз як чашни милли буд хар хонаводайе метавонист мазхаби вижаи худро бар руи хони наврузи бигзорад. Дар даврони Сосониён китоби Авасторо бар сари суфра мегузоштанд ва пеш аз фаро расидани соли нав кисмати фарвардини яшти онро, ки марбут ба фарухархои щохон, покон, порсоён, диловар ва шахсаворон аст, мехонданд.

4- Кузаи об: Кузаи об ки тавассути духтарони наврасида аз зери осиёбхо пур мешуд, бо зайтуне аз гарданбанд бар сари хони наврузи карор медоданд.Имруз ба чои куза аз тангхои кучаке истифода мешавад, ки сабза бар руи онхо сабз кардаанд ва тангро бо рубонхое меоронд.

5- Нон: Нон намоде аз баракат аст. Дар даврони Сосониён нонхоеро ба андозаи кафи даст мепутанд ва онро, ки дрон меномиданд, бар сари хони наврузи мегузоштанд. Гохе бар онхо офарин мехонданд ва онхоро баракат мебахшиданд. Имрузхо зарфе аз нон ё нонсангаки бузурге бар руи суфра карор медиханд, ки дар оини заношуи хам ин кор анчом мешавад. Гохе бар руи нон бо донахои кунчид "муборак бод" менависанд.

Дар даврони Сосониён бар гушахои хони наврузи менавистанд: "Афзун бод" ё "Афзо бод", ки мучиби баракати хон дар хама сол мешавад. Ин ваожахоро бар руи сиккахои сосони низ зарб мекарданд то баракати пулро афзоянд.

6- Шамъдон: Дар ду суи оташдон шамъдонхои гаронбахо ё чарогхе мениходанд ва онхоро меафрухтанд ва ин нишони аз дунёи фуруги бепоён бувад, ки чойгохи фарухарон аст. Нур ва рушнои дар маросими мазхаби аз чойгохи вижае бархурдор бувад. Зеро дунёи рушнои каламрави Урмузд ва хар чо ки нур ва оташ бошад, ахриманро бад он чо рахе нест.

7- Шир: Шири тоза душида шуда намоде аз гизои навзоди кайхони аст. Зеро дар чашни зоиш одамиён ба шир низ ниёз доранд. Шир дар маросими мазхаби мукаддас шумурда мешавад ва гохе онро бо аъсори гиёхи хум дармеёвехтанд. Панири тоза хам ки аз фаровардахои шир аст ва дорои андешаи бовари аст, бар сари суфраи наврузи карор дорад. Подшохони Сосони дар бомдоди Навруз аз хурмохое ки даруни косаи шир рехта мешад ба хамрохи панири тоза мехуранд, ки баракат афзо бувад.

8- Тухми мург: Анвои сафед ва рангини он бояд зиннатбахши хони наврузи бошад. Чун тухм ва тухма намоде аз нутфа ва нажод аст ва дар рузи чашни таваллуди одамиён тухми мург тамсиле аз нутфа, боваре аст ки ба зуди бояд чон бигирад то зоиши кайхони анчом пазирад. Пусти тухми мург худ намоди аз осмон ва токи кайхон аст. Митро низ бино бар устура аз тухми кайхони ба вучуд омад. Дар рустохо расм бар ин аст, ки яке аз тухми мургхоро бар руи оина мегузоранд ва эътикод доранд, ки дар хангоми тахвили сол вакте ки гови осмони курраи заминро шохе ба шохи дигари худ меафканад тухми мург бар руи оина хохад чунбид.

9- Оина: Аз назари вожашиноси аз решаи Advenak ба маънии шакл ва дидор омадааст. Дар нахустин рузи Навруз, ки инсони кайхони бар асари омехтани фарвахри минуи бо нирухое дигар шакл мегирад, бояб намоди он дар хони наврузи бошад, то шаклпазири инсон гардад. Аз ин ру як оинаро дар болои хони наврузи ва оинаи дигарро зери тухми мург мегузоранд.

10- Мохи: Исфандмох дар бурчи Хут (Мохи) аст ва ба хангоми Навруз бурчи Хут ба Хамал (Шутур) тахвил мешавад, аз ин ру намоде аз охирин мохи сол дар хони наврузи гузошта мешавад. Илова бар он мохи яке аз намодхои Анохито фариштаи обу борон аст ва вучуди он дар суфраи наврузи боиси баракат ва борони дар соли нав мегардад. Хурдани гизои мохи дар шаби ид хам ба хамин далел аст.

11- Анор: Аз мукаддастарин дарахтон аст. Мардум ба таки дарахти анори наздики зиёратгоххо ва болои теппахо ва куххо дарахтхо мебанданд таркахои анорро ба унвони барсуми мукаддас дар оин ба даст мегирифтанд. Шакли гунча ва гули анор мисли оташдон аст ва хамеша мукаддас шумурда мешавад. Пурдонагии анор хам намоди баракат ва пурри аст.

12- Гули бедмушк: Намоде аз Амшоспандон Спандомурз ва гули вижаи исфандмох аст.

13- Норинч: Намоде аз гави замин ва хангоме ки дар зарфи оби нихода шавад, намоде аз замин дар кайхон аст. Гардиши он хам бaр руи об намудори гузаштани бурчхои дувоздахгона ва тахвили сол аст.

14- Донахои исфанд: Исфанд аз вожаи авастоии Spanta ба маънии мукаддас гирифта шудааст. Имруза дар хонаводахо барои дафъи чашми захм бар руи оташ пошида мешавад. Донахои исфанди ба ришта кашида зиннатбахши хонахои рустои аст.

Бар сари хони наврузи чизхои дигаре мисли ширини ва накл ки намоди ширинкоми аст ва орд ки намоде аз баракат аст, гузошта мешавад.

برگرفته از تارنگار نوروز Nawruz

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : 0