هوا تاریک شده بود که به جیرفت رسیدیم.(23:30)

با هماهنگی های پیشین با یکی از استادهای برجسته ی باستان شناسی، در مرکز پایگاه باستان شناسی حوزه ی جنوب شرق، جایی برای استراحت در اختیار گروه قرار دادند و ما خود را برای دیدار از شهر تاریخی جیرفت (شهر دقیانوس) و محوطه ی باستانی کُنار صندل که در پیش روی ما سینه گشوده بود، آماده کردیم.

شهرستان جیرفت

شهرستان جیرفت با پهنایی در حدود 18.000 کیلومتر مربع در استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار گرفته است و فاصله ی آن تا شهر کرمان حدود 240 کیلومتر است.
جیرفت با باغ های زیبای مرکبات پیرامونش، نخلستان های انبوه و زمین های کشاورزی سرسبز و پرطراوتش، در اندکی پایین تر به سمت جنوب محصولات جالیزی و تره بار، خودنمایی بهشت گونه ای را در برابر دیدگان هر بیننده به تصویر می کشد. جیرفت تقریبا همیشه هوایی بهاری دارد. این چنین آب و هوایی زمینه را برای تامین 10 در 100 کل میوه ی ایران فراهم آورده است.

شرایط آب و هوایی

میانگین ارتفاع از سطح دریا : حدود 650 متر.
آب و هوا : در بخش پست جنوبی گرم و مرطوب و برای تولید خرما بسیار مناسب است ولی مناطق بلند و کوهستانی در طول سال معتدل تر و در طول زمستان تقریبا سرد است.
ارتفاعات : قله های کوه های هزار و لاله زار با ارتفاع حدود 4.400 متر از سطح دریا و کوه های بارز و ساردوییه در شمال این شهر است.
رودها : هلیل رود به طول 400 کیلومتر و مساحت حوزه ی آبریزی آن حدود 8.400 کیلومتر و آب های زیرزمینی آرتزین.
رود هلیل پس از سرچشمه گرفتن از چهارکوه بافت، هزار، لاله زار و بهر آسماندر در مسیر شمال غربی به جنوب شرقی، با گذشتن از جیرفت و رودبار به تالاب جازموریان می ریزد. نخلستان های انبوه و اندکی آن طرف تر جالیز و گندم زار تحسین برانگیز است.

شهر تاریخی جیرفت (دقیانوس)

شهر تاریخی دقیانوس که مردم محلی آن را «جیرفت قدیم» می نامند، در یک کیلومتری شهر جیرفت کنونی قرار دارد.

خودروهایمان از مسیر خاکی ای گذشته و در برابر پایگاه حفاظتی - باستان شناسی این محوطه متوقف می شویم. گویا انتظار کسی را نداشتند !
از نگهبان محوطه ی باستانی درخواست می کنیم تا توضیحاتی درباره ی این شهر بدهد، زیرا که بر طبق روال بیشتر محوطه های باستانی و گردشگری بروشور و دفترچه ی راهنمایی ندارند !

نگهبان (راهنما) محترم محوطه ی تاریخی جیرفت آقای محمودی به یاری شنیده ها و دیده ها و تجربه اش برای مان توضیحاتی ایراد کردند :
سرپرست این محوطه ی باستانی بانو دکتر «حمیده چوبک» بودند، این محوطه 10 هکتار پهنا دارد و مربوط به دوره ی ساسانی و اسلامی است. این شهر دارای دروازه هایی به نام های دروازه بم، دروازه سیستان، دروازه بندر و ... بوده است. چون شهرک آجری است کوره ی آجرپزی نیز آن طرف تر دیده می شود. زمینِ پر از قلوه سنگ حکایت از سیل دارد. از ما خواست تا از مسجد بزرگی که کمی دورتر از پایگاه بود نیز دیدن کنیم، البته خود نیز رسم مهمان نوازی را به جا آورد و با ما همراه شد؛ ایشان می گفتند اصلا کسی این جا سر نمی زند و برای مردم هم عادی شده است.

یاد گفته ی مدیر میراث فرهنگی استان کرمان افتادم، ایشان پیش از این درباره ی تسهیلات گردشگری این شهر گفته بودند : [1]
«... احداث موزه ی باز با توجه به اهمیت بسیار زیاد شهر دقیانوس به عنوان یکی از مهم ترین شهرهای دوران اسلامی و هم چنین کشف بقایای معماری و آثار تاریخی بسیار زیاد در این شهر بسیار حایز اهمیت است. قصد داریم تا این سایت باستان شناسی را به موزه ی باز باستان شناسی تبدیل کنیم. موزه ی باز باستان شناسی در سایت ها و محوطه های باستان شناسی معتبر احداث می شود. در این نوع موزه اشیا و بقایای معماری که طی کاوش های باستان شناسی به دست آمده اند در جای خود حفظ می شوند و با کشیدن محافظی شیشه ای روی اشیای به دست آمده، بازدیدکنندگان می توانند به درستی با نحوه ی زندگی مردم در این سایت های باستان شناسی آشنا شوند.»

عکس ها نشانگر این نمونه از موزه ی باز است، که پس از گذر سه سال از فرمایشات ایشان ساخته شده بودند. گویا بودجه ته کشیده !!!

شهری پهناور در برابر دیدگانمان بود که البته ما از آن همه ازدحام و شلوغی تنها آجر و خشت به جا مانده را می دیدیم.

تا جایی که چشم کار می کرد زمین از تکه های آجر و سفال های شکسته ی کوچکِ زیبای لعابدار به رنگ های فیروزه ای، نارنجی و ... پوشیده شده بود؛ زمین ِسست و تقریبا گل آلود، خبر بارانی بودن شب های پیشین را می داد.

حصار شهر، طنابی معمولی بود و از محافظ شیشه ای خبری نبود.
سه تابلوی کوچک زردرنگ نشانگر محوطه های کوچه، محل های مسکونی، مغازه و حمام است.
در بین راه به نقب هایی برمی خوردیم که حاصل حفاری های غیرمجاز بود و تعدادشان هم کم نبود.

از دور حصاری فلزی (فنس) را دیدیم که دور محوطه ی مسجد کشیده شده و تحسین برانگیز بود. با این نوع مراقبت حفاری غیرمجاز محال است !

نگهبان (راهنما) می گفت : فصل کاوش امسال ناچیز بود. از کاوش ها کاشی های لعاب دار، مهره، کمی طلا یافت شد؛ هر چه هست در دل زمین و در زیر پایمان است.
نیم ستون های مسجد، حوضچه ای که برای وضو تعبیه شده بود و آبراه هایی که آب را به داخل حوضچه هدایت می کرد، تقریبا سالم و دیده می شدند.

ضلع غربی مسجد، کف میان سرای (صحن) مسجد به حساب می آمد و با آجر فرش شده بوده است.
نگهبان (راهنما) از ما خواست تا فقط یک نفر برای گرفتن عکس به داخل محوطه ی مسجد وارد شود.
عکس های بسیاری گرفتیم که تنها گوشه ای از آن را می توانیم در این گزارش کوتاه بگنجانیم.

بانو چوبک در توصیف این شهر گفته اند : در گذشته های دور شهر دقیانوس، شهری آباد و ثروتمند بوده است. طبق متون تاریخی در هزاره ی سوم پیش از میلاد آکدیان به این شهر حمله می کنند. گویا واپسین حمله که باعث متروک شدن این شهر شد در زمان غزها که یکی از اقوام وحشی ترک آسیای مرکزی بودند صورت گرفته و شهر از  آن پس از خستگی این همه حمله به خوابی تاریخی فرو رفته است. جیرفت از هزاره ی سوم دارای جایگاه اقتصادی و تجاری و مراودات بین المللی بوده است که این رونق در دوره ی سلجوقی (900سال پیش) نیز ادامه می یابد. با توجه به وسعت 40 کیلومتری این شهر که هسته ی مرکزی آن تنها 12 کیلومتر وسعت دارد، این شهر از بزرگ ترین شهرهای کشور محسوب می شده و در زمان سلجوقیان نیز یکی از مهم ترین قطب های تجاری و اقتصادی ایران با همسایگان شرقی خود بوده است. [2]

شهر دقیانوس را به سوی محوطه ی باستانی کنارصندل ترک کردیم ...

پانوشت ها :

1. شهر دقیانوس به بزرگ ترین موزه باستان شناسی تبدیل می شود - از تارنمای میراث خبر

2. ثروت، بلای جان مردم دقیانوس - از تارنمای میراث خبر

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : (1)