ابراهیم موصلی 

ابراهیم پسر بهمن، پسر پشنگ (که از دهگانان ارجان شیراز - ارگان فارس -  بوده اند) ملقب به «ندیم» نامدارترین خواننده و نوازنده بربت (عود) در آغاز خلافت عباسیان و نیز نخستین پایه گذار موسیقی ِآوازی و سازی ایرانی در بغداد بود.

خطیب بغدادی از قول اسحاق (پسر ابراهیم موصلی) می نویسد :
«... ما اهل ارگان فارس هستیم، جدم از آزار امویان حاکم آنجا به کوفه گریخت. پدرم در سال 125 هجری متولد شد، وی در کودکی یتیم شد و در قبیله ی بنی تمیم بزرگ شد. پس برای امرار معاش و کسب روزی به موصل هجرت کرد. 14 ماه در آنجا کار کرد و به بغداد بازگشت و سپس مردم او را موصلی خواندند. پس از آن برای تکمیل هنر خوانندگی و نوازندگی به ری و خوزستان عزیمت کرد و تجربیات فراوانی اندوخت. همچنین شاعری خوش قریحه بود.»
ابوالفرج اصفهانی می نویسد : «ابراهیم موصلی را باید نخستین مدون و پایه گذار موسیقی عربی خواند. وی با درآمیختن نغمه ها و آهنگ های فارسی و عربی، موسیقی جدید عربی را پی ریزی کرد و سبک های نوینی در اجرای آهنگ ها پدید آورد.
این هنرمند،، نوازنده وخواننده ی کم نظیری بود و به قدری در ساختن آهنگ دست داشت که بالغ بر چند سد آهنگ ساخت.» [1]
همچنان که «ابن خلکان» چند مقام جدید را به او نسبت می دهد و مسعودی نیز او را نخستین سازند «ماخوری» می داند ( شاید به دلیل تبدیل «خ» به «ه» در فارسی مانند خور و هور، همان ماهور باشد).
از کارهای ابراهیم موصلی، اداره ی هنرستان موسیقی بود که در آن هنرجویان خود را تعلیم خوانندگی و نوازندگی می داد و حتی اشراف بغداد، پسران و دختران خود را برای فراگرفتن موسیقی نزد وی می فرستادند تا از این راه بر مقام و جایگاه اجتماعی خود که در آن زمان باعث سربلندی بود،  بیفزایند.
اسحاق درباره ی پدرش می گوید : «وقتی پدرم در ری بود، با زنی به نام دوشارم (دوشیزه) [2] ازدواج کرد و در آنجا غنای فارسی را فراگرفت. نخستین درآمد وی از آوازخوانی در همان زمان بود.
وقتی یکی از ماموران ِابوجعفر منصور دوانیقی به ری آمده بود، یکی از ساخته های ابراهیم موصلی را شنید و به رسم سپاس بالاپوش پوست سمور بسیار گرانبهای خود را به او جایزه داد و چندی بعد که دوباره به ری بازگشت و آوازی دیگر از او شنید، مبلغ هفت هزار درهم به وی داد.
ابراهیم موصلی در دوران خلافت «هادی» چهارمین خلیفه ی عباسی به شهرت رسید و به قدری  مورد توجه هارون الرشید پنجمین خلیفه واقع شد که با گرفتن لقب «الندیم» در زمره ی ندمای خاص خلیفه درآمد تا آنجا که وقتی بیمار شد خلیفه همواره در کنار بسترش بود و پس از مرگش با پسرش مامون بر جنازه ی او نماز خواندند.
اسحاق درباره ی تعداد آوازهای پدرش گفته است : «ابراهیم نهسد آواز ساخته بود که بعضی از آنها ارزش دیناری داشتند و برخی ارزش درهمی و تعدادی هم ارزش فلوسی [3]. من سی سد آواز آخری که در مایه های لهوی و مطربی او بودند و ارزش موسیقایی نداشتند از دیوان پدرم حذف کردم و هر وقت می پرسیدند ابراهیم چند آواز ساخته است می گفتم شش سد آواز.»
ابراهیم موصلی تا پیش از چهل سالگی آهنگ هایی می ساخت که بیشتر بزمی و لهوی و مطربی بود که برای مجالس خلفا می خواند. که آن به وضعیت حال و شرایط روحی خلیفه بستگی داشت که اکنون چه طلب کند.
اگر فضای شادی و بزمی بر او چیره بود، برایش آهنگ های نشاط آور و رقص آنگیز می ساختند و اجرا می کردند.
وی در دوران جوانی و نشاط خود، سی سد آهنگ جدی وماندگار از خود به جای گذاشت که مایه ی بزرگی و آوازه هنری او گردید. اسحاق موسلی که مردی ادیب و خلاق بود، شعرها و آهنگ های لهوی و مطربی پدرش را در شان او نمی دانست و از دیوانش حذف و نابود ساخت. این نکته نشانگر سلامت نفس اسحاق موصلی بود.

پانوشت ها :

1. فارمر به نقل از الاغانی
2. دوشارم زن محبوب ابراهیم بود که با دف آهنگ های او را همراهی می کرد. مادر اسحاق نیز که همسر  اول ابراهیم بود، شاهک نام داشت.
3. واحد پول خُرد برخی کشورهای عربی است. مانند ریال در برابر تومان

بن نوشت ها :

بشنو شمیم عود – بازنویسی الاغانی اثر ابوالفرج اصفهانی به کوشش اکبر ایرانی
تاریخ مختصر موسیقی ایران – تقی بینش
زمینه ی شناخت موسیقی – فریدون جنیدی

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : 0