سلسله سوکل مخ (SUKKAL.MAH) (حدود سال­های 1900 تا 1500 پ.م.)

عنوان سومری «سوکل مخ»(SUKKAL.MAH) در اکدی «Sukkalmahhu» متشکل از دو بخش «سوکل»(SUKKAL) یعنی پیامبر و فرمانروا و «مخ»(MAH) به معنی بزرگ است.
عنوان «سوکل»(sukkal)، عنوانی بوده که فرمانروایان منصوب شده از سوی شاهان «اور سوم» در شوش به کار می­برده­اند که در ضمن اندک تشابهی نیز با واژه­ی ایلامی «sunkir,sukkir,sunki» = «شاه» دارد.

این دوره در تاریخ ایلام، یکی از مستندترین دوره­های تاریخی است. افزون بر نوشته­های سنگ بناها، هدایا و نسخه­های بازنویسی شده­ی این دوره در دوره­ی ایلامی میانه، سدها نبشته­ی حقوقی و اقتصادی به زبان­های سومری و اکدی نیز از این دوره بر جای مانده که به یاری آنها، هم می­توان از شیوه­ی فرمانروایی «سوکل مخ»ها آگاهی پیدا کرد و هم، روزنه­ای به درون جامعه­ی ایلامیان آن زمان باز کرد.

در نبشته­های حقوقی، پس از طرح دعوا و نتیجه، دو سوی دعوا می­بایستی به جان خدایان و سپس به جان سوکل مخ و سپس سوکل ایلام و سیمشکی (اغلب برادر کهتر سوکل مخ) و سوکل شوش (اغلب پسر یا نوه­ی سوکل مخ) سوگند یاد می­کردند. با مرگ سوکل مخ، سوکل ایلام و سیمشکی، جای وی را گرفت. سوکل شوش به سوکلی ایلام و سیمشکی می­رسید و سوکل جدیدی (معمولا پسر سوکل مخ جدید ) بر شوش گمارده می­شد. زمان تقریبی برخی از سوکل مخ را می­توان با توجه به نوشته­های میان دو رودی تعیین کرد :

1. «شیروکتوه» یا «شیروکدوه»(Shirtukt / duh) همزمان با «شمشی ادد» یا «شمشی ادو» (Shamsi-Adad / Addu)

2. «سیوه - پلر - هوپک»(Huppak - Siwe - Palar) و «کودوزولوش» اول همزمان با «حمورابی» پادشاه بابل (1792 تا 1750 پ.م.)

3. «کوک نشور»(Kuk - Nashur) با سال اول پادشاهی «امی صدوق»(Ammisaduqa) 1646 پیش از میلاد

بخشی از نقش برجسته ی وقفی کودور این شوشینک به معبد
حدود 2250 پیش از میلاد

سر سلسله­ی سوکل مخ­ها «اپرتی»(Eparti) یا «ابرت»(Ebarat)، نام داشته است که تشابه اسمی بسیار با ششمین فرمانروای سیمشکی­ها دارد. به یقین نمی­توان گفت که آیا این دو، یک شخص بوده­اند یا نه، اما احتمال یکی بودن آن دو ضعیف است.
در نبشته­ای از اپرتی به عنوان پادشاه انشان و شوش، از «شیلهه»(Shilhaha) سوکل مخ، پدر سرزمین (؟) انشان و شوش، «ازاد» یا «تهوشو»(Add / ttahushu) سوکل و «مگیترات»(Magitrate) فرمانروای مردم شوش نام برده شده است. در نبشته­های سال­های بعدی شاهان سوکل مخ و همچنین در دوره­های ایلامی میانه، خود را پسر خواهر (Rohushak) شیلهه خوانده­اند. به نظر می­رسد که شیلهه توانسته است بار دیگر قدرت ایلامیان را بر شوش پس از تاخت و تاز «گونگونوم» تثبیت کند (اندکی پیش از 1900 پ.م.) همچنین، به احتمال انتقال قدرت از سیمشکیان به سوکل مخ­ها بدون پدید آمدن تغییراتی شدید بوده باشد. همزمان با روی کار آمدن سوکل مخ­ها در ایلام، در میان فرمانروایان به دو شخص به نام­های «ورد - سین»(Warad-sin) 1834 تا 1823 پیش از میلاد، و «ریم - سین»(Rim - Sin) از 1822 تا 1763 پیش از میلاد از لارسا بر می­خوریم که از نوادگان شخصی به نام پسر (Kudur-Mahuk) و «شیمتی - شیلهک»(Shimti - Shilhak) بوده­اند. حتی اگر نظر شادروان کامرون که این خاندان را ایلامی می­داند نپذیریم، نمی­توانیم منکر نفوذ ایلامیان این دوره بر میان دو رود در میان فرمانروایان قبیله­ای شویم.

با ارتقای «سیوه - پلر - هوپک» و «کودوزولوش»، قدرت ایلام گسترش یافت. بر اساس نوشته­های شهر «ماری»(Mari) (تل الحریری امروزی، در سوریه و نزدیک مرز عراق و بر کناره­ی رود فرات)، «سیوه - پلر - هوپک»(که به صورت «Seplarpak» نوشته شده) شاه انشان و سوکل ایلام، «اشنونا»(بر کناره­ی رود دیاله) را به تصرف درآورد. در حالی که نواحی «گوتیوم»(Gutium) - در کوه­های زاگرس و بر کناره­ی رود زاب کوچک - را نیز در تصرف داشت.

در زمان «کودوزولوش» اول، دارنده­ی مهری که به احتمال از شهر مرزی «ملگیوم»(Malgium) - به احتمال بر کناره­ی رود دیاله - خود را غلام «کودوزولوش» - نوشته شده به صورت «Kudusulush» - می­خواند، در این زمان ایلامیان با در اختیار داشتن رودهای دیاله و زاب کوچک، پس از مرگ «شمشی ادد»(پادشاه آشور) سرزمین­های شمالی میان دو رود و کناره­های دجله را به تصرف خود درآوردند و به رودهای «بالیخ» و «خابور» رسیدند.

در بابل، حمورابی قدرت بسیار یافت و در سال سی ام ( 1764 پ.م.) نیروهای متحد ایلام، «اشنون»(Eshnunna) و «سوبرتو»(Subartu) و «ملگیوم» را شکست داد و پس از آن دیگر شهرهای میان دو رود را به تصرف خود درآورد.
جانشین وی، «سمسو - ایلون»(Samau-Iluna) - 1749 تا 1712 پ.م - نیز مدعی باز پس راندن ایلامیان و گوتیان به مرزهایشان شده است. پس از نیمه­ی نخست سده­ی هیجدهم پیش از میلاد، مدارک میان دو رودی مربوط به فعالیت­های سیاسی سوکل مخ­ها به گونه­ای چشمگیر کاهش یافته است.
بر اساس نوشته­های یافت شده در شوش و برخی مدارک میان دو رودی همزمان، می­توان گفت که فرمانروایی سوکل مخ­ها، تا اوایل سده­ی پانزدهم پیش از میلاد به درازا کشیده است و از این رو طولانی­ترین سلسله در ایلام بوده است.

ایلامی میانه (حدود 1450 تا 1100 پیش از میلاد)

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : 0