از آغاز و چگونگی برپایی حکومت و نیز پیدایش تاریخ در ایلام، اطلاعی در دست نداریم. با نام ایلام «کور نیم کی»((KUR.NIM.KI. = Elam(a) نخستین بار در نامنامه­ی شاهان سومری که در حدود سال­های 2100 پیش از میلاد تنظیم شده است، برمی­خوریم.
بر اساس این نامنامه، در حدود سال­های 2600 پیش از میلاد فرمانروایی از شهر «کیش»(Kish) ایلام را فتح می­کند. در حماسه­ای دیگر از سومریان فروانروای شهر «اوروک»(Uruk) از فرمانروای «ارت»(Aratta - شهداد کرمان) درخواست فلزهای گرانبها و سنگ لاجورد و صنعتگر کرده است.

در حماسه­ای از «لوگل - بند»(Lugal-banda) یکی دیگر از فرمانروایان اوروک آمده که وی از راه «انشان» یا «انزان»(Anshan / Anzan - بیضای فارس) بر ارت تاخته است. در زمان همین فرمانروا و «دموزی»(Dumuzi) - پادشاهی نیمه خدا - ایلامیان نیز بر میان دو رود تاخته­اند.
بر اساس همین نامنامه، در حدود سال­های 2500 پیش از میلاد ایلامیان، میان دو رود را به تصرف درآورده و سه فروانروا از سلسله­ی «اوان» به مدت 356 سال (تعداد سال­ها را اسطوره­ای باید به شمار آورد) بر آن سرزمین فرمانروایی کرده­اند.
در حدود سال­های 2450 پیش از میلاد یکی از فرمانروایان شهر «لگش»(Lagash) از پیروزی خود بر ایلامیان سخن گفته است.
در حدود 80 سال پس از این، یکی دیگر از فرمانروایان همین شهر مدعی پیروزی بر سپاهی مرکب از 600 سرباز ایلامی که شهر را مورد حمله قرار داده بودند، شده است. با روی کار آمدن «شروکین»(Sharru-kin) اکدی (= سارگون اول) 2334 تا 2279 پیش از میلاد، واقعه­های تاریخی، بیشتر صورت حقیقی به خود گرفته­اند تا حماسی محض و اسطوره­ای.

از زمان این پادشاهان میان دو رودی، خاندان شروکین، نخستین بار با نام فرمانروایان واقعی جنوب ایران روبه رو می­شویم. بر اساس دو نوشته­ی شروکین، وی بر ایلام و «ورهشی ورخشی»(Warahshi) - «مرهشی مرخشی»(Marahshi) و «پرش»(Parashe) - سده­های پسین - تاخته و غنیمت­های بسیار از شهرهای شوش و «اون»(مکانی نامعلوم) برگرفته است. در میان شکست خوردگان ایلامی دوباره با نام «سنم - شیموت»(Sanam - Chimut)، یک بار با عنوان حکمران «انسی»(Ensi) و بار دیگر با عنوان «نایب السلطنه»(GIR / NITA) و «لوه - ایشن»(Luh - ishan) پسر پادشاه ایلام که «هیشپ - رشینی»(Hishep - Rashini) نام داشته و نیز یک داور و برادر پادشاه ورهشی و چند حکمران خرد دیگر، برخورد می­کنیم.
گل نبشته­ای یکتا که زمان نسخه برداری آن بایستی در حدود میانه­ی سال­های 1800 تا 1600 پیش از میلاد بوده باشد به دست آمده است که در بردارنده­ی نام دوازده پادشاه سلسله­ی اوان می­باشد. بر اساس این نبشته، بنیانگذار سلسله­ی اوان، «پلی»(Peli) نام داشته است که متاسفانه نه از وی و نه از شش پادشاه پس از او، هیچ گونه آگاهی در دست نداریم. فرمانروای هشتم این نامنامه، «لوه ایشن»(Luhishan) است که به احتمال زیاد باید همان «لوه - ایشن»(Luh - ishan) نام برده شده در نبشته­ی شروکین باشد. اگر این احتمال درست باشد، آغاز سلسله­ی اوان به حدود 2500 پیش از میلاد می­رسد.
فرمانروایان اکدی پس از شروکین نیز، هر یک مدعی حمله به جنوب ایران و تصرف شهرهای آن بودند. سومین فرمانروای اکد، «من - ایشتو - سو»(Man - ishtu - su) در نبشته­ای می­گوید که سپاهیان وی انشان (در فارس) «شری خوم» یا «شری هوم»(Sherihum - مکان نامعلوم به احتمال در محدوده­ی فارس) و سی و دو شهر را که بر کناره­ی دریای پارس بوده­اند، به تصرف خود درآوردند.
حکمران شوش (Ensi) در این زمان به نام «اشپوم»(Eshpum) خود را بنده­ی «من - ایشتو - سو» خوانده است.
فرمانروای دیگر اکد، «نرام سین»(Naram - Sin) نیز بر جنوب ایران تاخته تا شورش همگانی «ملوخ»(Meluthha = ارت (شهداد کرمان))، ورهشی و همه­ی سرزمین انشان را سرکوب نموده است. نوشته­های یافت شده در شوش، نشان چیرگی وی بر دشت خوزستان است.
نخستین گل نبشته­ی زبان ایلامی به خط میخی مرسوم، پیمان نامه­ای میان وی و فرمانروایی نامعلوم از ایلام - شاید «هیت»(Hita) یازدهمین فرمانروای سلسله­ی اوان - می­باشد. آخرین فرمانروای سلسله­ی اوان، «پوزور - این شوشینک»(Puzur - In - Susinak) و یا به تعبیر شادروان هینتز، «کوتیک - این شوشینک»(Kutik - In - Shushinak) است که از وی سه نبشته به اکدی همراه با متن ایلامی متقدم، به دست آمده است وی در دو متن اکدی خود را «نیرومند»(Diannum) و پادشاه اوان (LUGAL / Shar Awanki) نامیده و در سومین متن، خود را نایب السلطنه (GIR.NITA = Shakkanakkom) خوانده و نیز خود را فاتح هفتاد جا از جمله کیمش (Kimash - میان جبل حرمین و زاب کوچک) و سیمشکی (Simashki - جای نامعلوم)، شهر یا سرزمینی که در آن سده­ی پسین خاستگاه سلسله­ی تازه­ی فرمانروایان ایلامی بود، شمرده است.

اثری از جنس مفرغ - برآمدن خورشید - اهدایی شیلهک این شوشینک به معبد

پس از سرنگونی اکدیان به دست گوتیان و تا برقراری سلسله­ی سیمشکیان در ایلام، در نبشته­های میان دو رودی، تنها دو مورد از ایلام یاد شده است :
گودا (Gudea) فرمانروای «لگش»(به احتمال حدود 2143 تا 2124 پ.م.) یک بار برای آراستن پرستشگاه شهر «لگش» به آن شهر رفته بودند یاد کرده است.
با به قدرت رسیدن سلسله­ی «سوم اور» در میان دو رود (2112 تا 2004 پ.م.) بار دیگر دشت خوزستان را زیر نفوذ و چیرگی پادشاهان این سلسله می­یابیم.
از زمانی «شولگی»(Shulgi)، دومین پادشاه سلسله­ی «سوم اور» (2094 تا 2047 پ.م.)، فرمانروایان شوش از سوی پادشاهان این سلسله تعیین می­شده­اند و همچنین، مسافران بسیار میان شهر لگش در میان دو رود و شهرهای شوش، «ادمون»(Adamdun - جای نامعلوم)، «سبوم»(Sabum - جای نامعلوم)، «ورهشی»(جای نامعلوم)، «هوهنوری»(Huhnuri) = هونر (Hunar) زمان داریوش بزرگ، به احتمال زیاد در نزدیکی­های «باشت» امروزی، «سیمشکی»(جای نامعلوم)، «انشان» (بیضای فارس) و سرزمین «سو»(KUR.SU) جایی در همین زمان، که پادشاهان اور با دادن دخترانی از خانواده­ی خود به همسری حکمرانان شوش، آنان را همپیمانان خود نگاه می­داشتند. شولگی در سال هیجدهم پادشاهی خود یکی از دخترانش را به زنی فرمانروای انشان داد. «شو- سین»(Shu - Sin) 2037 تا 2029 پیش از میلاد، و «ایبی - سین»(Ibbi – Sin) نیز دختران خود را به همسری فرمانروایان «زبشلی»(Zabashli) (جای نامعلوم) و انشان دادند.

با مهاجرت هجوم گونه­ی «آموریان» به میان دو رود و پدید آمدن سستی و ناتوانی در سلسله­ی «اور سوم»، ایلامیان برای رهایی از چیرگی میان دو رود، سر به شورش برداشتند. از این رو، «ایبی سین» وادار شد که در سال­های نهم و چهاردهم سلطنت خویش به «هوهنوری»(منطقه­ی فهلیان) و «ادمدون» و «اوان» بتازد.
سرانجام در سال 2004 پیش از میلاد سپاهی از ایلامیان و مردم سو- به فرماندهی فرمانروای انشان که داماد «ایبی سین» بوده - «اور» را به تصرف درآوردند و آخرین فرمانروای «اور سوم» را با خود به انشان بردند.
از شوش، نامنامه­ای به بابلی کهن به دست آمده است که در بردارنده­ی نام دوازده پادشاه سلسله­ی سیمشکی در شوش است. سه فرمانروای نخست این سلسله، «گیرنم»(Girnamme)، «تزیت»(Tazitta) و «ابرتی»(Ebarti) به گواهی مدارک سومری می­بایست همزمان با پادشاهان سلسله­ی «سوم اور» بوده باشند و به احتمال، تا حدود سال 1928 پیش از میلاد در شوش فرمان می­رانده­اند. در این سال، یکی از فرمانروایان شهر «لارسا»(Larsa) به نام «گونگونوم»(Gungunnum) 1932 تا 1906 پیش از میلاد، به جنوب ایران تاخته و تا انشان را به تصرف خود در آورده و به احتمال زیاد، این حمله سبب سرنگونی سلسله­ی سیمشکی­ها شده است.

سلسله سوکل مخ

ایلامی میانه (حدود 1450 تا 1100 پ.م.)

ایلامی نو (از 814 پ.م. تا کوروش بزرگ)

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : 0