شواهد مربوط به دوره­ی پارینه سنگی میانه در ایران بهتر از دوره­ی پیشین است. آثار این دوره از نقاط مختلف ایران به دست آمده است. از نظر قدمت، این دوره در محدوده­ای از تاریخ واقع شده است که آنجا آزمایشات کربن 14 برای تعیین قدمت آثار ممکن است. از این رو، می­توان اطلاعات دقیق­تری از وضعیت فرهنگی این دوره فرهم کرد. به نظر می­رسد که این دوره­ی فرهنگی در ایران از حدود یکسد هزار سال تا هشتاد هزار سال پیش آغاز شده است.

بیشتر ابزارها و تولیدات سنگی این دوره را می­توان از نوع موسترین (Moustrian) طبقه بندی کرد. تولید این نوع ابزارها از غرب اروپا تا شمال آفریقا، و خاور نزدیک تا آسیای مرکزی رایج بوده است. هرچند تاریخ دقیق افول فرهنگ دارای دست افزار نوع موسترین در ایران کاملا روشن نیست، ولی به نظر اکثر قریب به اتفاق انسان شناسان، این فرهنگ در حدود چهل هزار سال پیش پایان یافته است. بنابر این منطقی به نظر می­رسد که طول این دوره­ی فرهنگی را در ایران بین شست تا پنجاه هزار سال پیش تصور کنیم.

محل­های باستانی معروف این دوره­ی فرهنگی در ایران، بیشتر مناطق رشته کوه­های ابرسن [1]، نواحی آذربایجان، کردستان و لرستان شناسایی شده­اند. در مازندران، خراسان و خوزستان نیز آثاری از این دوره به دست آمده است. در داخل فلات مرکزی ایران در حوالی تهران یک محل، و محل دیگر در کرمان معرفی شده است. در ناحیه­ی «لادیز» در بلوچستان که مرکز فرهنگ «لادیزیان» می­باشد، هنوز آثاری از دوره­ی «موسترین» گزارش نشده است. بهترین نمونه­های این دوره­ی فرهنگی، از نقاط مختلف باستانی نزدیک خرم آباد در لرستان شناسایی شده­اند. آثار به دست آمده از غارهای «کنجی» یا پناهگاه سنگی «ارجنه»(ارژنه)، غار «قمری» پناهگاه سنگی «هومیان» که در ناحیه­ی کوهدشت خرم آباد قرار گرفته­اند، (محل اخیر، در ارتفاع حدود 2000 متری از سطح دریا قرار گرفته است و در زمره­ی بلندترین محل­هایی است که آثار دوران سنگی در خاور نزدیک از آن به دست آمده است)، معرف دوره­ی پارینه سنگی میانه در لرستان هستند. در ناحیه­ی «هلیلان» در دره­ی رودخانه­ی «سیمره» که در ارتفاع حدود 900 متری از سطح دریا قرار گرفته است نیز، در هفت نقطه، آثار دوره­ی پارینه سنگی میانه شناسایی شده است که از آن جمله­اند : «پل پاریک»، «غارویلا» و «غارهوشی».

در «کاگیکا» در نزدیکی شهر کرمانشاه نیز آثار این دوره شناسایی شده است.
در همین منطقه، در «غار بیستون» و پناهگاه سنگی «ورواسی» و نزدیک آن­ها در غار «خَر»(مر خر = غار بزرگ) آثاری از دوره­ی پارینه سنگی میانه با ابزارهای سنگی مشخص نوع موسترین مورد شناسایی قرار گرفته­اند.

علاوه بر این مناطق که باید آن­ها را مراکز تجمع گروه­های متعلق به دوره­ی پارینه سنگی میانه تصور کرد، از نقاط باستانی پراکنده در ایران از قبیل : جهرم در فارس و محلی واقع در دره­ی رود «کر» در نزدیکی شیراز و همچنین، نزدیک «تل ابلیس» در کرمان و یا «غاز تمتمه» در نزدیک دریاچه­ی ارومیه نیز، آثار دوره موسترین شناسایی شده است.
در غار «که آرام» در گرگان نیز آثاری مشابه آثار موسترین کوه­های ابرسن به دست آمده است. اخیرا نیز، نگارنده موفق به یافتن آثار دوره­ی پارینه سنگی میانه در حوضه­ی مسیله واقع در نزدیکی ورامین در جنوب تهران گردیده است.

[1] واژه­ی «ابرسن» با توجه به روند تغییر آواها و شکل واژگان در زبان شناسی، شکل تغییر یافته­ی نام اوستایی «اوپائیری سَئِنَه» به معنی «بر فراز آهن» است که نام ایرانی رشته کوه­های غربی و جنوب غربی ایران بوده است که متاسفانه امروزه با نام یونانی «زاگرس» می­شناسیم. [پایگاه پژوهشی آریابوم]

دیــدگــاه هـا
اگر درباره ی این نوشتار نگرشی دارید می توانید در این بخش بنویسید : نوشته ی شما پس از پذیرش در اینجا نمایش داده خواهد شد. نوشته هایی که به خط فارسی نیستند پذیرفته نخواهند شد.
نام :
متن :
شماره ی امنیتی*

دیدگاه ها : 0